Bu Dünyadan Bir Erol Gürçay Geçti

Gazeteci ve yazar Erol Gürçay abiyi ebediyete uğurladık. Vefatı bende derin bir üzüntüye sebep oldu.

Hani bazı insanlar vardır hayatınıza dokunur, sizde derin izler bırakır, kişiliğiyle hayranlık uyandırır. İşte Erol Gürçay benim için tam da böyle bir insandı.

Hayatta tanıdığım en içten, en samimi insanlardan biriydi.

Çocukluğumun geçtiği, Gemlik’in en müstesna muhitlerinden biri olan ve Askerlik Şubesi’nde son bulan Lise Caddesi’nin (Kulaktaşı) neşesi, Tayyar abimizin abisiydi Erol Abi.

Tayyar abi özel gereksinimli bir bireydi. İlerlemiş yaşına rağmen çocuk saflığını, masumiyetini ve neşesini hiç kaybetmemişti. Kimseye en küçük bir zararı dokunmayan, adeta melek tabiatlı bir insandı. Mahallenin çocukları olarak onu hiçbir zaman kendimizden farklı görmedik. Hatta çocuk aklımızla onu kendimize daha yakın hisseder, oynadığımız oyunların değişmez kadro elemanlarından biri olarak kabul ederdik.

Tayyar abiyi en son gazeteci arkadaşımız Hurşit Topal’ın oğlunun düğün merasiminde görmüş, ayaküstü de olsa sohbet etme imkânı bulmuştum.

Erol abi ise ömrünü kardeşine adamış gerçek bir vefa insanıydı. Sağlığı elverdiği müddetçe Tayyar abinin hamiliğini üstlendi; gölgesini bir an olsun üzerinden eksik etmedi. Onu büyük bir sevgi, sabır ve fedakârlıkla korudu, kolladı ve hayatı boyunca sahip çıktı. Bu yönüyle hepimizin takdirini kazanan, yüce gönüllü bir insandı.

Erol abinin, tecrübe heybesinin doluluğu, onu dingin karakterli, iyi bir dinleyici, güçlü bir gözlemci ve isabetli analizler yapabilen bir insan hâline getirmişti. Muhatabını dikkatle dinler, onu anlamaya çalışır ve sohbetin sonunda mutlaka karşısındakine yeni bir pencere açacak bir şeyler aktarırdı.

Allah vergisi mülayim mizacı sayesinde son derece etkili bir iletişimciydi. Sivri çıkışları, keskin köşeleri yoktu. İnsanları kırmadan fikirlerini anlatabilen ender şahsiyetlerdendi.

Meslek hayatı da aynı ölçüde doluydu. Türkiye Gübre Sanayii’nde fabrika müdürlüğünden daire başkanlığına kadar uzanan 25 yıllık görevinin yanı sıra, kamu iktisadi teşekküllerinde otuz yılı aşkın süre boyunca yurt içinde ve yurt dışında birçok önemli projede görev aldı. Birikimi, yaşadıkları ve tecrübeleri gerçekten etkileyiciydi.

Kamu hayatındaki hatıralarını kendi ağzından dinlemek büyük bir keyifti. Türkiye Gübre Sanayii’ne ait bir gübre gemisinin batışı, Kıbrıs Barış Harekatı sonrası maceralı bir hammadde sevkiyatı, görev başında ölen bir genel müdürün ardından yaşananlar, yurtdışı görev anıları…

Hepsi çok kıymetli hatıralardı…

Yüzyüze yaptığımız sohbetlerdeki sadelik ve berraklık, köşe yazılarında da kendini gösterirdi. Anlaşılır, kısa ama etkili cümlelerle yazardı Erol abi. Gereksiz ayrıntılara boğmadan, düşüncesini en kısa yoldan okuyucuya ulaştırmasını çok iyi bilirdi. Yazılarındaki tespitler nokta atışı olurdu.

Bursa Erkek Lisesi’nde eğitim gördükten sonra Ankara Başkent İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Ekonomi ve Maliye Bölümü’nü bitirerek kamu görevine başlamıştı. İyi yetişmiş, donanımlı bir bürokrattı.

Akademide, daha sonra Türk siyasetinin önemli isimleri arasında yer alacak Devlet Bahçeli, Onur Kumbaracıbaşı ve Aydın Güven Gürkan gibi isimlerle aynı ortamı paylaşmış, onların asistanlık yaptığı yıllarda eğitim almıştı. Bu yönüyle de ilginç hatıralara sahipti.

Meslek hayatındaki başarısı kadar sporculuk geçmişi de dikkat çekiciydi.

Futbol Erol abinin vazgeçilmez tutkularındandı.

Bursa Erkek Lisesi futbol takımında başlayan serüveni, henüz Bursaspor kurulmadan önce Merinosspor’da devam etmişti. Askerlik döneminde Sivas Kara Gücü Askerî Futbol Takımı’nın formasını giymiş, hatta Şam’da Suriye Askerî Takımı’na karşı oynanan müsabakada sahaya çıkmıştı. Bir dönem Kütahyaspor kadrosunda da yer almıştı.

Koalisyonlar döneminde kamuda görev yapmanın kazandırdığı tecrübeyle siyaset kurumunu çok iyi okuyan, dünyanın farklı coğrafyalarında görev yapmış olmanın verdiği birikimle olaylara küresel ölçekte bakabilen gerçek bir entelektüeldi.

Erol abi Gemlik’te Gündem, Körfez ve Çağrı gazeteleri ile Gündem Aktüel Dergisi’nde köşe yazarlığı yaptı. Sevgili Cemal Kırgız ile Körfez FM’de radyo programı icra etti.

Kendisiyle uzun yıllar Gemlik Gündem Gazetesi’nde birlikte çalışma imkânı bulduk. Deneme, analiz ve hatıralarından oluşan köşe yazılarını, daha matbaada baskıya girmeden önce ilk okuyanlardan biri çoğu zaman ben olurdum. Her yazısını büyük bir ilgi ve hayranlıkla tamamlardım.

Erol abi daktilo ya da bilgisayar kullanmazdı. Yazılarını çizgili dosya kâğıtlarına özenle kaleme alır, sayfa yetmediğinde ise altına yeni bir kâğıdı büyük bir titizlikle yapıştırarak yazısını uzatırdı. Adeta bir cerrah hassasiyetiyle çalışır, bu zahmete girmekten hiç üşenmezdi. Bu yönü bana hep ilginç ve hayranlık verici gelmiştir.

Her kandilde ve her bayramda mutlaka kendisini arar, hâlini hatırını sorar, duasını alırdım. Köşe yazılarını takip edip etmediğimi merak eder, yazıları hakkındaki düşüncelerimi sorardı. Her kalem erbabı gibi, yazısının okuyucuda nasıl bir iz bıraktığını bilmek isterdi. Beni de yazılarını özümseyerek okuyan okurlarından biri olarak gördüğü için sohbetlerimiz ayrı bir anlam taşırdı. Bu yüzden onu aramadan önce tedbirli davranır, mutlaka son yazısını okur, öyle telefon ederdim.

Rahmetli babamı da yakından tanır, meslek hayatına büyük değer verirdi. Sürekli babamın hatıralarını yazıya dökmemi tavsiye ederdi. Babamın hastalığı döneminde her konuşmamızda onun sağlık durumunu sorar, ben de kendisinin sağlık durumunu merak ettiğimde adeta geçiştirerek, “Ufak tefek sıkıntılarım var ama atlatacağız inşallah.” derdi.

Erol abinin tasavvufî yönü de güçlüydü. İslam düşünürlerinin görüşlerine önem verir, özellikle Mevlânâ’nın hikmet dolu sözlerini köşe yazılarında sıkça kullanırdı. Konyalı olmam vesilesiyle, yazılarının sonunda yer verdiği Mevlânâ sözleri üzerine uzun uzun sohbet eder, yazıyla olan bağını birlikte değerlendirirdik.

Sohbetlerimizde frekansımız tuttuğu için mutlu olur ve sohbetten zevk alırdı.

Erol Gürçay’ın üç kitabı yayımlandı. İlki 2009 yılında okuyucuyla buluşan “Yaşamdan Yansımalar”, ikincisi 2011 yılında yayımlanan “Bürokratın Not Defterinden”, üçüncüsü ise 2017 yılında Gündem Aktüel Dergisi’nde kaleme aldığı yazılardan derlenen dergi formatındaki “Emekli Bir Bürokratın Not Defterinden” adlı eseriydi.

İlk iki kitabının kapak tasarımlarını, son kitabının ise tüm görsel tasarımını hazırlama bahtiyarlığına eriştim. Özellikle son kitabı yayımlandığında büyük mutluluk yaşamıştı. Görsel açıdan daha güçlü bulduğu bu eser için bana teşekkür eden anlamlı bir mesaj da kaleme almıştı.

Bu dünyadan bir Erol Gürçay geçti…

İş dünyasını, ekonomiyi, siyaseti, sporu ve hayatın her alanını dikkatle gözlemleyen usta bir kalem; mütevazı, zarif ve naif bir insanı, adeta aile büyüğümüz saydığımız kıymetli bir dostu kaybettik.

Allah rahmet eylesin. Mekânı cennet olsun. Başta kıymetli ailesi olmak üzere tüm sevenlerine sabır ve başsağlığı diliyorum.

Sizlere tavsiyem, geriye dönüp Erol Gürçay’ın köşe yazılarını okumanız ve yılların birikiminden istifade etmenizdir.

Yazarlar ölür, eserleri ve fikirleri yaşamaya devam eder.

Kalın sağlıcakla…

Çocuğunuz Ekranı Bırakamıyor mu, Yoksa Beyni Henüz Hazır Değil mi?

Yeni girdiğiniz bir yerde ilk sorduğunuz soru ne oluyor?

Son yıllarda dikkatimi çeken küçük ama düşündürücü bir değişim var. Gittiğimiz birçok kafe, restoran ve bekleme salonunda Wi-Fi şifresi artık insanların rahatlıkla görebileceği yerlere yazılıyor. Çünkü işletmeler de biliyor ki içeri giren pek çok kişinin ilk ihtiyacı internete bağlanmak.

Benzer bir durumu kendi ofisimde de sıkça yaşıyorum. Görüşme öncesinde yalnızca birkaç dakika dinlenecek olan danışanlarım ya da ebeveynler, daha oturur oturmaz “Wi-Fi şifreniz nedir?” diye soruyor. Bu soru, aslında yalnızca internete bağlanma isteğini anlatmıyor. İçinde yaşadığımız çağın zihnimizi nasıl şekillendirdiğine dair önemli bir ipucu veriyor.

Ekranlar artık yalnızca bir araç değil; canımız sıkıldığında, beklerken, yorulduğumuzda ya da duygusal olarak zorlandığımızda sığındığımız ilk yer hâline geldi. Yetişkinler olarak bile elimiz telefona bu kadar kolay gidiyorsa, çocuklardan kendi kendilerine “Artık yeter.” diyebilmelerini beklemek ne kadar gerçekçi?

Çünkü çocuk beyni, yetişkin beyni gibi çalışmaz.

Dürtü kontrolü, plan yapma, dikkatini yönetme, sabredebilme ve bir davranışı durdurabilme becerilerinden sorumlu olan ön beyin (prefrontal korteks) doğumda olgun değildir. Ön beyin gelişimi çocukluk ve ergenlik boyunca devam eder; olgunlaşması ise ancak 20’li yaşların ortalarına doğru tamamlanır. Başka bir ifadeyle, küçük bir çocuğun ekranı kendi iradesiyle bırakmasını beklemek; henüz fren sistemi tamamlanmamış bir otomobilden güvenle durmasını beklemeye benzer.

Üstelik dijital platformlar tam da bu gelişmekte olan beyni hedef alacak şekilde tasarlanır. Sonsuz kaydırma özelliği, peş peşe gelen videolar, renkler, sesler ve anlık ödüller beynin ödül sistemini sürekli uyarır. Çocuk “bir video daha” derken aslında çoğu zaman sadece isteklerine yenik düşmüyor; henüz yeterince gelişmemiş olan dürtü kontrol sistemiyle mücadele ediyor.

İşte bu nedenle ekran konusunda sınır koymak, çocuğun özgürlüğünü elinden almak değildir. Tam tersine, onun henüz gelişimini tamamlamamış ön beynine dışarıdan destek olmaktır. Ebeveyn, çocuğun kullanamadığı fren sistemini bir süreliğine onun adına devreye sokar. Çocuk ise yıllar içinde bu dış denetimi iç denetime dönüştürmeyi öğrenir.

Belki de çocuklarımızın en çok ihtiyacı olan şey, daha gelişmiş bir tablet ya da daha hızlı bir internet bağlantısı değil; gelişmekte olan beyinlerine eşlik edecek sakin, tutarlı ve güven veren yetişkinlerdir.

Unutmayın; çocuklarda ekran bağımlılığı ve ekran süresiyle mücadele etmek yalnızca tableti elinden almak değildir. Çocuğun oyun ihtiyacını, hareket etmesini, merak duygusunu, aileyle kurduğu bağı ve duygularını düzenleyebilme becerisini de desteklemektir.

 

Klinik Psikolog Büşra Kırca 

Çocuk, Ergen, Yetişkin ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca |  05316623087

 

Kumar Bağımlısı Ne Zaman Pes Eder?

 

“Bu sefer son, bir daha asla oynamayacağım.” Bu cümle, bir kumar bağımlısı için çok tanıdık ve net bir ifade olsa da, etrafındaki insanlar için inandırıcılığını çoktan yitirmiştir.

 

Meseleyi yalnızca para, kazanma ihtimaline duyulan haz ve dopamin hormonu üzerinden değerlendirmek yanıltıcıdır. Bu indirgemeci bakış açısı, sorunu sadece biyolojik bir dengesizliğe hapseder. Oysa durum sanıldığının aksine çok daha karmaşıktır: Kişi çoğu zaman kaybetmesine rağmen oynamaya devam eder, çünkü mesele sadece kazanmak değildir. Tam tersi, kazandığında da devam eder; çünkü kazanç onu asıl aradığı şeyle tatmin etmez.

 

Kumar bağımlısı, aslında hiçbir zaman doldurulamayacak bir eksikliği tamamlamanın peşindedir. Bu nedenle hep “bir kez daha” der. Dışarıdan bakıldığında mantıksız gelse de, borç batağında, ailesini ve işini kaybetme pahasına, derin bir utanç ve acı içinde kıvranırken bile, o anlık ve “vazgeçilmez” hazdan aldığı sahte doyum için “bu son” döngüsü kırılmaz.

 

Bu amansız tekrarın altında yatan psikolojik işlev çoğu zaman kişinin kendisinden bile gizlidir. Bu döngü, bazen kendindeki derin bir noksanlığı sihirli bir şekilde tamamlama arzusu, bazen “bu kez şans bana gülecek” inancıyla kadere, otoriteye ya da hayata karşı kurulan bir ilişkinin temsilidir. Bazen kişinin dayanamadığı, yüzleşmekten kaçındığı ruhsal acının eyleme vurumu; bazen ise kırılgan benlik saygısını ayakta tutmak için geliştirdiği bir savunma düzeneğidir.

 

Her hikayenin sonu aynı yıkım olsa da, her insanın yaşam öyküsü ve kumar bağımlılığın beslendiği psikolojik sebepler farklıdır. Kumar oynayan kişi, oyun anında kendini güçlü, şanslı, özel ve kontrol sahibi hisseder. Kaybettiğinde ise tam tersi bir kutba savrularak kendini işe yaramaz, başarısız ve değersiz bulur. Kumar, benlik algısını sürekli olarak büyüklenmeci ve çökkün iki uç arasında taşır. “Ya bugün kesin kazanacağım” büyüsü ile “ben zaten mahvoldum” umutsuzluğu arasında sıkışarak bağımlılık döngüsünü besler.

 

Dahası, kumar bağımlığı yalnızca kazanma isteği ile ilgili değildir. Bazen bilinçdışı bir şekilde, kendisine, kaderine, hatta ona yeterince iyi gelmemiş ebeveynlerine duyduğu yoğun öfkeyi, sürekli kaybederek ve kendini cezalandırarak dışa vurur.

 

Velhasıl, bir kumar bağımlısı ancak “ben gerçekten neyin peşindeyim?” sorusuna samimi bir yanıt bulabildiğinde ve kumarın hayatındaki derin psikolojik işlevini anladığında pes eder. Çünkü kumar bağımlılığı tedavisinde asıl çözüm, oyunu bırakmakla değil, oyunun kişinin hayatında hangi boşluğun yerini tuttuğunu  keşfetmekle mümkün olur.

 

Klinik Psikolog Büşra Kırca 

Çocuk, Ergen, Yetişkin ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca |  05316623087

Mizah Her Şeyi Söyleme Hakkı Vermez 

Mizah, olgun psikolojik savunma mekanizmaları arasında yer alır. Kişinin acı veren yaşantıları inkâr etmeden, onları dönüştürebilmesi; kaygı, öfke ya da hayal kırıklığıyla baş edebilmesi için güçlü bir psikolojik araçtır. Bazen bir tebessüm, ağır bir yükü taşınabilir hâle getirir. Bazen yerinde kullanılan bir espri, en sert gerçeğin bile konuşulmasına imkân sağlar. Gerçeği değiştirmeden; gerçeğin ağırlığını taşımayı kolaylaştırır.

Diyelim ki çok istediğiniz bir işin son mülakatında elendiniz. Büyük bir hayal kırıklığı yaşıyorsunuz. Bir arkadaşınız “Nasılsın?” diye sorduğunda, “O kadar profesyonel reddedildim ki artık bu konuda danışmanlık verebilirim.” diyorsunuz. Burada mizah, acıyı yok saymaz; aksine onu kabul edip katlanılabilir hâle getirir. Kişi kendini küçük düşürmeden, yaşadığı duyguyu düzenler. İşte olgun savunma mekanizması budur.

Ancak mizahın psikolojik olarak sağlıklı kabul edilmesi, her söylenenin “şaka” olduğu anlamına gelmez. Son günlerde kamuoyunda tartışılan bazı örneklerde de gördüğümüz gibi, bazen mizah adı altında insanların inançları, değerleri ve ortak hassasiyetleri hedef alınabiliyor. O noktada artık savunma mekanizmasından değil, incitici bir iletişim biçiminden söz ederiz.

Oysa aradaki fark oldukça nettir.

• Güç Dengesi: Savunmacı mizahta eşit bir düzlem vardır; kişi kendiyle dalga geçer. Saldırgan mizahta ise yukarıdan bakan, alay eden bir pozisyon vardır.
• Acının Sahibi: Olgun savunmada, acıyı yaşayan kişi mizahı kendi iyileşmesi için üretir. Değerleri, farklılıkları ve inançları küçümsemez.
• Sorumluluk: Kendinizle dalga geçtiğinizde sonuçlarından sadece siz sorumlusunuz. Bir grubun hassasiyetiyle dalga geçtiğinizde, bu savunma mekanizması değil üstünlük kurma yoludur. “Ben sadece şaka yapıyorum, niye alınıyorsunuz?” demek, bu sorumluluğu üstlenmemek için kullanılan klişe bir kalkandır.

 

Özetle, yetişkin ve olgun bir savunma olan mizaçtaki amaç; kurban rolüne düşmeden, yaşananları anlamlandırmanızı sağlamak ve kendi duygunuzu yönetmektir.

 

Klinik Psikolog Büşra Kırca 

Çocuk, Ergen ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca |  0531 662 3087

Bu Yaz Tatil Planı Yaparken “Kendinizi” Unutmayın

Yaz geldi. Tatil planları, arkadaş buluşmaları ve aile organizasyonları birbiri ardına yapılmaya başlandı. Peki, siz de plan yapılırken kendinizi şu cümleleri söylerken buluyor musunuz?

“Bana uyar.”

“Fark etmez.”

“Siz nasıl isterseniz.”

Dışarıdan bakıldığında uyumlu görünse de, içinizden “Aslında ben bunu istemiyorum.” dediğiniz oluyor mu?

Google’da birçok kişi şu soruların cevabını arıyor: “Neden hayır diyemiyorum?”, “Sürekli herkesi mutlu etmeye çalışıyorum.”, “Kendi isteklerimi neden söyleyemiyorum?”, “İnsanları kırmaktan neden bu kadar korkuyorum?” Belki de bunlar, sandığınız gibi fedakârlığın değil; çoğu zaman kendi ihtiyaçlarınızı sessizce geri plana iten boyun eğicilik şemasının görünmeyen yansımalarıdır.

Boyun eğicilik şeması; kişinin reddedilmekten, eleştirilmekten veya ilişkisini kaybetmekten korktuğu için kendi duygu ve ihtiyaçlarını bastırmasıdır. Zamanla kişi sadece “hayır” diyememeye başlamaz; gerçekte ne istediğini de fark edemez.

Belki arkadaşlarınız deniz tatili isterken siz doğada birkaç gün geçirmek istiyordunuz. Belki kalabalık bir otel yerine sessiz bir köy hayal ediyordunuz. Ama bunları dile getirmediniz. Çünkü “Sorun çıkaran kişi olmak istemiyorum.” diye düşündünüz.

Bu durum yalnızca tatilde yaşanmaz. İlişkilerim neden hep aynı bitiyor?, İş yerinde neden sürekli fazla sorumluluk alıyorum?, Neden herkesi memnun etmeye çalışıyorum? gibi soruların arkasında da aynı örüntü olabilir.

Çocuklukta fikrini söylediğinde eleştirilen, öfkesini göstermesine izin verilmeyen ya da “uyumlu çocuk” olduğu için sevildiğini hisseden bireyler, yetişkinlikte kendi ihtiyaçlarını geri plana atmayı güvenli bulmaya başlayabilir. Beyin ise bu davranışı zamanla bir hayatta kalma stratejisi olarak öğrense de uzun süre kendi ihtiyaçlarını bastırmak stres sistemini sürekli tetikte tutmakta ve kişinin zamanla kendi bedensel sinyallerini bile farketmekte zorlanmasına sebeb oluyor.

Bu yaz tatili planlamadan önce kendinize şu soruları sorun:

• Ben gerçekten nasıl bir tatil istiyorum?

•  Yoksa sadece kimseyi hayal kırıklığına uğratmamaya mı çalışıyorum?
• En son ne zaman “Ben bunu tercih ediyorum.” diyebildim?

• Başkalarını mutlu etmeye çalışırken kendimi ne kadar ihmal ediyorum?

Bu yaz tatilinin en önemli yolculuğu, yeni bir şehre değil; yıllardır susturduğunuz kendi ihtiyaçlarınıza doğru olması dileğiyle…

Klinik Psikolog Büşra Kırca

Çocuk, Yetişkin ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca |  0531 662 3087

 

 

 

Çocuğun Elindeki Telefon Değil, Düzenlenemeyen Duygular Endişe Verici

Yaz tatilinin başlamasıyla birlikte birçok ebeveynin zihninde benzer bir soru belirmeye başladı:

“Bu yaz çocuklar ve gençler ekran başında ne kadar zaman geçirecek?”

Özellikle ergenlik dönemindeki çocukların internet, oyun ve sosyal medya kullanım süreleri tatil dönemlerinde belirgin şekilde artabiliyor. Bu durum birçok ailede çatışmaları da beraberinde getiriyor. Telefonun bırakılması konusunda yapılan uyarılar, bilgisayar başında geçirilen saatler ve sosyal medya tartışmaları yaz aylarının en sık yaşanan aile içi gerilimlerinden biri haline gelebiliyor.

Pek çok ebeveyn bu noktada sorunun telefon, internet veya sosyal medya olduğunu düşünüyor. Oysa psikolojik açıdan baktığımızda mesele çoğu zaman ekranın kendisi değil; ekranın hangi ihtiyacı karşıladığıdır.

Bugünün gençleri yalnızca sosyal medyada vakit geçirmiyor. Aynı zamanda orada görülüyor, kabul görüyor, ait hissediyor, rahatlıyor ve bazen de gerçek hayatta düzenleyemediği duygularından uzaklaşıyor.

İnsanlar her zaman keyif aldıkları şeylere değil, sinir sistemlerini düzenleyebildikleri yerlere yönelirler.

Bir genç okulda dışlanıyorsa, arkadaş ilişkilerinde zorlanıyorsa, evde sürekli eleştiriliyorsa ya da yoğun performans baskısı hissediyorsa; sosyal medya onun için sadece eğlence alanı olmaktan çıkar. Bir kaçış, bir sığınak ve bazen de bir duygusal düzenleme aracına dönüşür.

Bu nedenle internet kullanımına sadece süre üzerinden yaklaşmak çoğu zaman yetersiz kalır.

“Asıl soru kaç saat kullandığı değil, neden kullanmaya ihtiyaç duyduğudur.”

Ergenlik dönemi, bireyin ailesinden psikolojik olarak ayrışmaya çalıştığı doğal bir süreçtir. Genç kendi kimliğini oluşturmak ister. Kendi fikirlerini, zevklerini ve sosyal çevresini keşfetmeye çalışır.

Tam da bu nedenle ebeveynler kontrolü artırdıkça çatışmalar çoğu zaman büyür.

Sürekli denetlenen gençler zamanla iki uçtan birine kayabilir:

Ya tamamen boyun eğen ve kendi kararlarını veremeyen bireylere dönüşürler ya da her kurala karşı çıkan, gizlilik geliştiren ve ailesinden uzaklaşan gençlere…

Her iki durumda da ilişki zarar görür.

Günümüzde gençlerin maruz kaldığı bilgi miktarı, insanlık tarihinin hiçbir döneminde olmadığı kadar yüksektir. Bildirimler, kısa videolar, hızlı ödül sistemleri ve sürekli değişen içerikler beynin dikkat mekanizmalarını etkiler.

Bu nedenle telefonu elinden alınan bazı gençlerde yalnızca öfke değil; gerçek anlamda huzursuzluk, gerginlik ve bedensel stres belirtileri görülebilir.

Ebeveynlerin burada yapabileceği en önemli şey yasak koymak değil, sinir sistemi güvenliği oluşturmaktır.

Araştırmalar gösteriyor ki güçlü ebeveyn sınırları ile sıcak ilişki bir arada olduğunda gençler dijital dünyada daha sağlıklı seçimler yapabiliyor.

Bu nedenle;

• Kuralları tek taraflı ilan etmek yerine birlikte belirleyin.
• Sadece ekran süresini değil ekranın içeriğini de konuşun.
• Eleştirmek yerine merak edin.
• Telefonu bırakmasını istediğiniz zamanlarda ona alternatif ilişki alanları sunun.
• Kendi ekran kullanım alışkanlıklarınızı da gözden geçirin.

Çünkü gençler söyleneni değil, gördüklerini öğrenirler.

Sonuç olarak internet ve sosyal medya günümüz gençliğinin gerçeğidir. Ama gençleri koruyan şey teknolojiden uzak kalmaları değil, teknolojiyle ilişki kurarken duygularını düzenleyebilmeleri ve güvenli ilişkiler içinde büyüyebilmeleridir.

Klinik Psikolog Büşra Kırca

Çocuk, Ergen ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca |  0531 662 3087

 

Tatil Heyecanı Başlarken: Yaklaşan Sınavlar Çocuklarımızı ve Gençlerimizi Nasıl Etkiliyor?

Okulların kapanmasına sayılı günler kaldı. Bir yanda yaz tatilinin heyecanı, diğer yanda yaklaşan sınavların oluşturduğu baskı… Özellikle LGS ve YKS gibi önemli sınavlara hazırlanan öğrenciler için bu dönem duygusal açıdan oldukça karmaşık geçebiliyor.

Birçok öğrenci aynı anda hem dinlenmek hem de başarılı olmak istiyor. Ancak bu iki ihtiyaç bazen birbiriyle çatışıyor gibi hissedilebiliyor. Tatil planları yapılırken zihnin bir köşesinde sürekli çözülemeyen sorular, eksik konular ve yaklaşan sınav tarihi duruyor.

Sınav Kaygısı Her Zaman Kötü Müdür?

Sınav kaygısı çoğu zaman olumsuz bir duygu olarak görülür. Oysa belirli düzeyde kaygı, öğrencinin dikkatini toplamasına ve çalışma motivasyonunu sürdürmesine yardımcı olabilir. Sorun kaygının tamamen var olması değil, çocuğun veya gencin günlük yaşamını etkileyecek kadar yoğunlaşmasıdır.

Bazı öğrenciler kaygılandıkça daha çok çalışırken bazıları tam tersine kaçınma davranışları geliştirebilir. Ders çalışmayı ertelemek, sürekli telefonla vakit geçirmek, uyku düzeninin bozulması veya “Nasıl olsa yetişmeyecek” düşüncesiyle pes etmek bunlardan bazılarıdır.

Ebeveynler Bu Süreçte Nasıl Destek Olabilir?

Sınav döneminde ebeveyn tutumu, öğrencinin başarısını etkileyen önemli faktörlerden biridir. Çocuklar çoğu zaman sınavın kendisinden çok, başarısız olduklarında ailelerinin vereceği tepkiyi düşünürler.

Bu noktada şu mesaj oldukça değerlidir:

“Seni sonuçların için değil, gösterdiğin emek için görüyorum.”

Başarı baskısı yerine süreç odaklı yaklaşım benimseyen ailelerde çocukların psikolojik dayanıklılıklarının daha yüksek olduğu görülmektedir.

Asıl Hedef Sadece Sınavı Kazanmak mı?

Hayatın önemli dönüm noktalarından biri olan sınavlar elbette önemlidir. Ancak bir çocuğun ya da gencin değeri aldığı puanla ölçülemez. Sınavlar bilgi düzeyini ölçebilir; fakat merhameti, yaratıcılığı, karakteri, problem çözme becerisini ve insan ilişkilerini ölçemez.

Bu nedenle yaklaşan sınavlara hazırlanırken yalnızca akademik başarıyı değil, psikolojik dayanıklılığı da desteklemek gerekir. Çünkü yaşam boyu başarıyı belirleyen şey çoğu zaman tek bir sınav sonucu değil, zorluklarla karşılaşıldığında yeniden ayağa kalkabilme becerisidir.

Tatil heyecanı ile sınav kaygısının aynı anda yaşandığı bu günlerde çocuklarımızın ve gençlerimizin yalnızca başarılarına değil, duygularına da alan açabilmek dileğiyle…

Klinik Psikolog Büşra Kırca

Çocuk, Ergen ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca |  0531 662 3087

Sürekli Mutlu Çocuk Yetiştirmeye Çalışırken Psikolojik Dayanıklılığı mı Kaybediyoruz?

Birçok ebeveyn çocuğunun üzülmesini istemez. Hayal kırıklığı yaşamasın, başarısız olmasın, ağlamasın, zorlanmasın ister. Onun mutlu olması için elinden geleni yapar. Ancak bazen iyi niyetle yapılan bu çaba, çocukların yaşam boyu ihtiyaç duyacağı en önemli becerilerden birinin gelişmesini engelleyebilir: psikolojik dayanıklılık.

Hayat yalnızca keyifli duygulardan oluşmaz. Beklemek, kaybetmek, reddedilmek, hata yapmak ve zaman zaman üzülmek insan olmanın doğal parçalarıdır. Çocuklar da bu deneyimlerle karşılaşır. Önemli olan onların bu duyguları hiç yaşamaması değil, yaşadıklarında bunlarla baş edebilmeyi öğrenmeleridir. Çünkü duygu düzenleme becerisi, zorlayıcı duyguların hiç yaşanmamasıyla değil, güvenli ilişkiler içinde deneyimlenmesiyle gelişir.

Klinik uygulamalarda da sıklıkla görüyoruz ki en küçük hayal kırıklığında yoğun öfke, kaygı ya da umutsuzluk yaşayan çocukların önemli bir kısmı, sorunlarla karşılaşma ve çözüm üretme fırsatını yeterince deneyimleyememiş olabiliyor. Her engelin önceden kaldırıldığı bir ortam, çocuğa dünyanın her zaman konforlu ve kontrol edilebilir olduğu mesajını verebiliyor. Oysa yaşam, belirsizlikler ve beklenmedik durumlarla doludur.

Psikolojik sağlamlık, zorlukların yokluğunda değil; güvenli bağlanma ilişkileri içerisinde zorluklarla karşılaşabilme fırsatı bulduğumuzda gelişir. Çocuğunuz düştüğünde hemen kaldırmak yerine ayağa kalkmasına eşlik etmek, üzgün olduğunda duygusunu değiştirmeye çalışmak yerine ona alan açmak, başarısız olduğunda çözümü onun adına üretmek yerine düşünmesine fırsat vermek öz yeterlilik duygusunu ve psikolojik esnekliği destekler.

Çocukların her zaman mutlu olmaya değil, her duyguyla baş edebilmeye ihtiyacı vardır. Çünkü güçlü çocuklar hiç düşmeyenler değil, düştükten sonra yeniden ayağa kalkabilenlerdir. Bugün çocuklarımızı üzüntüden korumaya çalışırken, yarının belirsizliklerine karşı hazırlıksız bırakma riskini de göz önünde bulundurmalıyız. Geleceğin dünyasında başarıyı belirleyecek olan yalnızca bilgi değil; psikolojik dayanıklılık, duygusal düzenleme becerileri, uyum kapasitesi ve kişinin kendi gücüne duyduğu güven olacaktır.

Klinik Psikolog Büşra Kırca

Çocuk, Ergen ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca |  0531 662 3087

Çocuklara Kurban Bayramı Nasıl Anlatılmalı? Psikolojik Açıdan Ebeveynlere Rehber 

 

Kurban Bayramı çocuklar için yalnızca dini bir ritüel değil, aynı zamanda güçlü bir duygusal ve psikolojik deneyimdir. Bu nedenle ebeveynlerin bayramı anlatma biçimi, çocuğun hem dini algısını hem de güven duygusunu etkiler.

 

Çocuk zihni, soyut kavramları yetişkinler gibi değerlendiremez. Özellikle küçük yaşlarda çocuklar “fedakârlık”, “adanmışlık” ya da “ibadet” gibi kavramları somut görüntüler üzerinden anlamlandırır. Eğer süreç yalnızca kurban etme görüntülerine indirgenirse çocukta korku, kaygı ya da ölümle ilgili yoğun sorular oluşabilir. Hayvan sevgisi ile büyüyen çocukların kafasını karıştırabilir. Bu nedenle ebeveynin görevi yalnızca bilgi vermek değil, çocuğun duygusunu da düzenleyebilmektir.

 

Psikolojik açıdan sağlıklı olan yaklaşım; kurban yani “feda” etme eylemini, paylaşma ve dayanışma üzerinden anlatmaktır. Çünkü çocukların ahlaki gelişimi, korkuyla değil güven ilişkisiyle güçlenir.

 

Aslında Kurban Bayramı’nın özü, Hz. İbrahim’in Allah’a olan sevgisi ve güvenidir. Burada çocuklara verilmesi gereken temel mesaj; “Bir şeyi severken aynı zamanda paylaşabilmek, iyilik yapabilmek ve güven duyabilmek”tir.

 

Kurban Bayramı çocuklara şu şekilde anlatılabilir:

“Biz Allah’ın bize emrettiği bir hayvanı kurban ederken aslında Allah’a ne kadar çok güvendiğimizi, O’ nu ne kadar çok sevdiğimizi gösteriyoruz. Kurbanın etini yiyerek besleniyor, aynı zamanda ihtiyaç sahibi insanlarla paylaşmayı öğreniyoruz. 

Çok sevdiğimiz, değer verdiğimiz sahip olduklarımızı paylaşıyor ve ihtiyacı olan insanları düşünüyoruz. Bayramda kimsenin yalnız kalmamasını istiyoruz.”

 

Bu yaklaşım çocuğun zihninde dini; cezalandıran değil bağ kuran bir alan hâline getirir. Aynı zamanda çocuklarda empati gelişimini destekler. Bayram ziyaretleri, sofraların paylaşılması, yardımlaşma ve aile birlikteliği çocukta aidiyet hissini güçlendirir. Özellikle günümüz çocuklarının giderek bireyselleşen dünyasında bu deneyimler psikolojik dayanıklılık açısından oldukça kıymetlidir.

 

Ebeveynin ses tonu da en az anlattığı şey kadar önemlidir. Çocuk, olayın anlamını çoğu zaman kelimelerden önce ebeveynin yüzünden ve duygusundan okur. Sakin, şefkatli ve açıklayıcı bir tutum çocuğun zihninde güvenli bir çerçeve oluşturur.

 

Çünkü çocuklar bayramı önce gözleriyle değil, ebeveynlerinin duygusuyla öğrenirler.

 

Klinik Psikolog Büşra Kırca

Çocuk, Ergen ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca |  0531 662 3087

OCAĞI KAPATTIN, PEKİ YA ZİHNİNİ? – OKB VE TAKINTI DÖNGÜSÜ

Bazen her şey masum bir “emin olma” ve kontrol ihtiyacıyla başlar. “Acaba ocağı kapattım mı?” sorusu, sizi evin yolunu üç kez kontrol etmeye iter. Bu, dışarıdan bakan için basit bir dalgınlık ya da titizlik gibi görünür. Her şey zihne izinsizce sızan, rahatsız edici bir düşünceyle (obsesyon) başlar ve beraberinde yoğun bir felaket senaryosu ile devam eder ve tekrarlayıcı davranışlarla kişinin içinden çıkamadığı bir kısır döngüye dönüşür. Bu düşünceler, sıradan bir unutkanlık kaygısı değil size kontrol ettiğinizi hissettiren bir esarettir.

Asıl mesele, düşüncenin kendisi değil, ona yüklediğiniz abartılı sorumluluk ve hataydı. Zihin, “Sadece bir düşünce” demek yerine, “Bunu düşünüyorsam gerçek olabilir, derhal önlem almalıyım” komutunu verir. İşte bu noktada beden alarmda, avuçlar terli, kalp hızlanmıştır. Dayanılmaz bir iç sıkıntısı sarar her yanınızı. Bu yoğun kaygı ve rahatsızlık hissinden kurtulmak için devreye nötralize edici davranış (kompülsiyon) girer: ocağı tekrar tekrar kontrol etmek.

O an yapılan kontrol, kısa süreli devasa bir rahatlama sağlar. Fakat bu rahatlama bir tuzaktır. Beyin, “Madem kontrol edince kaygım geçti, demek ki kontrol etmezsem gerçekten felaket olur” mesajını pekiştirir. Böylece her kontrol, bir sonraki obsesyonun davetiyesini çıkarır. Döngü daraldıkça, kontrol sayısı beşe, ona, yirmiye çıkar; artık evden çıkamaz, işinize geç kalır, hayatınızı bu ritüellerin etrafında yeniden kurmak zorunda kalırsınız.

Kırılma noktası, o sahte güvenlik davranışını yapmamayı göze alabilmektir. Eyleme geçirecek cesaret cümlesi şudur: “Kaygı, aniden bastıran bir sağanak gibidir; gelir, ıslatır ve geçer. Önemli olan, her yağmurda eve kapanmak yerine, şemsiyeyi açıp yürümeye devam edebilmektir. Yağmuru durduramazsınız ama ıslanmaktan korunmak mümkün.” Kontrol etmediğinizde yükselen kaygı, tıpkı bir dalga gibi zirve yapıp kendiliğinden sönecektir. Döngüyü beslemeyi bıraktığınız anda, beyninizin yeni ve sağlıklı bir güvenlik şeması öğrenmesi mümkün.

Klinik Psikolog Büşra Kırca

Çocuk, Ergen ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca |  0531 662 3087