NEDEN ÖNCE YAPAY ZEKAYA SORUYORUZ? PSİKOLOJİK NEDENİ

Yapay zekâ artık yalnızca bilgi almak için başvurduğumuz bir teknoloji değil; duygularımızı paylaştığımız, ilişkilerimizi sorguladığımız ve kararlarımızı danıştığımız dijital bir muhatap hâline geliyor. Peki, yapay zekâya yönelmemizin ardında gerçekten merak mı var, yoksa anlaşılma, kabul görme ve bağ kurma ihtiyacımız mı? Klinik Psikolog Büşra Kırca, yapay zekâ ile kurulan iletişimin psikolojik boyutlarını değerlendiriyor.

Yapay zekâya neden bu kadar çok şey anlatıyoruz? Bir mesajın anlamını, ilişkilerimizi, kararlarımızı, hatta duygularımızı neden önce ona danışıyoruz? Belki de aradığımız yalnızca bir cevap değil; yargılanmadan anlaşılmak, kabul görmek ve kendimizi güvende hissetmek.

Ofisimde son aylarda giderek daha sık duyduğum bir cümle var: “Önce yapay zekâya yazdım.”

Bir konuda kararsız kaldığımızda, bir mesajın ne anlama geldiğini merak ettiğimizde, çocuğumuzla ilgili bir sorun yaşadığımızda ya da sağlığımızla ilgili bir belirti fark ettiğimizde artık ilk başvurduğumuz yer çoğu zaman telefonlarımız oluyor. Soruyu yazıyor ve yapay zekâdan gelecek yanıtı bekliyoruz.

“Bu davranış normal mi?”, “Sizce bana neden böyle davrandı?”, “İşimi değiştirmeli miyim?”, “Bu ilişkiyi bitirmeli miyim?”

Eskiden bu soruları önce kendi içimizde değerlendirir, ardından güvendiğimiz bir arkadaşımıza, deneyimine inandığımız bir yakınımıza ya da bir uzmana danışırdık. Şimdi ise çoğu zaman ilk olarak yapay zekânın fikrini öğreniyoruz. Üstelik aldığımız yanıtlar düşüncelerimizle örtüştüğünde rahatlıyor, bazen de aradığımız karşılığı bulduğumuzu düşünüyoruz.

Peki, hemen her konuda önce yapay zekâya başvurmaya başlamamız bize ne söylüyor? Aslında bu alışkanlığın arkasında yalnızca teknolojinin kolaylığı yok. Gerçekten yalnızca teknolojinin sunduğu kolaylığa mı yöneliyoruz, yoksa burada insanın en temel psikolojik ihtiyaçlarından biri Bağ kurma ihtiyacı ile mi karşı karşıyayız?

Aslında insanın bağ kurma ihtiyacı, kabul görmek, ait hissetmek, değerli olduğunu hissetmek, duygusal güven yaşamak ve bir başkasıyla karşılıklı etkileşim içinde olmak gibi bazı psikolojik ihtiyaçları da beraberinde getirir.

Yapay zekâ ile kurulan iletişim, bu ihtiyaçların bazılarına geçici bir karşılık sunabilir. Kişi düşüncelerini ifade edebilir, sorularına yanıt alabilir ve kendisini daha rahat hissedebilir. Ancak burada yaşanan deneyim ile gerçek bir insanla kurulan duygusal bağ aynı değildir.

Çünkü bağ kurmak yalnızca bir şey anlatmak ve karşılığında yanıt almak değildir. Bağ, karşılıklı bir ilişki içinde gelişir. İki tarafın birbirini tanımasını, farklılıklarıyla karşılaşmasını, birbirinden etkilenmesini ve zaman içinde ortak bir ilişki geçmişi oluşturmasını gerektirir.

Yapay zekâ hayatımızın yeni ötekisi olabilir, düşüncelerimize eşlik edebilir. Ancak insan ilişkilerindeki karşılıklılığı ve duygusal sorumluluğu bütünüyle taşıyamaz. Çünkü insanın temel ihtiyacı yalnızca kendisini anlatabileceği bir muhatap bulmak değil, karşılıklı bir ilişkinin içinde görülmek, anlaşılmak ve değerli hissetmektir.

İnsan, kendisini gerçekten bulabilmek ve varlığını anlamlandırabilmek için hâlâ başka bir insana ihtiyaç duyar.

Klinik Psikolog Büşra Kırca 

Çocuk, Ergen, Yetişkin ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca | 05316623087

TELEFONUNUZ ARTIK YATAK ODANIZDAKİ ÜÇÜNCÜ KİŞİ

Klinik Psikolog Büşra Kırca, ilişkilerdeki uzaklaşmanın çoğu zaman büyük kavgalardan değil, fark edilmeyen küçük kopuşlardan beslendiğini vurguluyor. Eşinin anlattığı bir şeye ekrandan başını kaldırmadan “hı hı” demesi, diğer eşe “senden önemli bir şey var” mesajı verir. Kırca, çiftlerin yakınlığını koruyabilmesi için telefonla savaşmak yerine, birbirine dönük küçük ama kararlı anlar yaratmanın, yani ilişkide gerçekten değer verilen şeye doğru adım atmanın önemini vurguluyor.

Gece yarısı, ışıklar kapalı. Yatakta yan yana uzanan iki kişiden her birinin yüzü, avucundaki ekranın soğuk ışığıyla aydınlanıyor. Biri haberleri kaydırıyor, diğeri bir videoya gülüyor. Aynı yastığa baş koymuşlar, ama o an iki ayrı dünyadalar. Kimse kimseye kötü bir söz söylemedi. Yine de ortada konuşulmamış bir mesafe var.

Klinik psikoloji odasında bu sahneyi sıkça dinliyorum. Çiftler çoğu zaman “büyük bir sorunumuz yok ama uzaklaştık” diyerek gelir. Konuşmaya başladığımızda ise çoğu kez aynı küçük ayrıntıya ulaşırız: telefon.

Adı Konmuş Bir Sorun: Phubbing

Literatürde bu davranışa phubbing deniyor. İngilizce phone (telefon) ve snubbing (görmezden gelme) sözcüklerinin birleşiminden doğan kavram, bir başkasıyla birlikteyken dikkatini telefona vermeyi anlatır. Kimseyi aldatmıyoruz, sadece bir mesaja bakıyoruz. Ama ilişkiler yalnızca büyük kırılmalarla değil, küçük ve tekrarlayan kopuşlarla da aşınır.

Türkiye’de de bu konuda çalışmalar yapılıyor ve sonuçlar uluslararası bulgularla paralel: partnerinin kendisini telefon yüzünden sık sık ihmal ettiğini düşünen kişilerde ilişki doyumu düşüyor, çatışma artıyor.

Küçük Anların Büyük Gücü

Çift araştırmacısı John Gottman, ilişkilerin gündelik “bağlantı çağrıları” üzerinde yükseldiğini söyler. Partneriniz pencereden bir kuş gösterdiğinde, gününden bir cümle anlattığında ya da derin bir iç çekip yüzünüze baktığında aslında şunu sorar: “Burada mısın? Beni duyuyor musun?”

Gottman’ın gözlemlerine göre ilişkisini sürdüren çiftler bu çağrılara çok daha sık karşılık verir. Çağrıya dönmek ya da dönmemek, ilişkinin gidişatını belirleyen mikro kararlardır. Ekrandan kaldırılmayan bir başla söylenen “evet, dinliyorum” ise sözcüklerden çok daha net bir mesaj taşır: “Şu an senden daha önemli bir şey var.”

Bağlanma Açısından: Ulaşılabilir misiniz?

Bağlanma kuramı bu tabloya bir derinlik katar. Sue Johnson’ın Duygusal Odaklı Terapi yaklaşımı, yetişkin ilişkilerinin özünde üç soru yattığını söyler: Sana ulaşabilir miyim? Sana önem veriyor muyum? Ben ihtiyaç duyduğumda yanımda mısın?

Telefonla meşgul bir partner, niyeti ne olursa olsun, bu sorulara istemeden “hayır” cevabı verir. Karşıdaki kişi çoğu zaman bunu “ilgisizsin” diye değil, “önemsiz miyim?” diye hisseder. Bu his, kaygılı bağlanma eğilimi olanlarda daha yoğun yaşanır. Kişi ya sürekli yakınma ve kanıt arama moduna girer ya da kırılıp içine kapanır.

Görünmez Bir Döngü

Sorun genellikle tek taraflı değildir, bir döngüye dönüşür. Yok sayılan kişi yalnızlığını gidermek için kendi telefonuna uzanır. Diğeri bunu fark eder ve kendini daha da geri çeker. Terapide buna kovalama-uzaklaşma döngüsü denir. Artık kimin başlattığı önemsizdir, çünkü iki taraf da birbirinin davranışına yanıt vermektedir.

Dile getirmek de zordur. “Hep telefondasın” cümlesi çoğunlukla “Abartıyorsun, iş yazıyordum” cevabını getirir. Gottman’ın “sert başlangıç” dediği bu giriş, savunmayı tetikler ve konu kapanır. Şikâyet ya hiç söylenmez ya da bir gün başka bir tartışmanın içinde patlar.

Danışanlardan en sık duyduğum cümlelerden biri şudur: “Aslında mesele hiç telefon değildi.” Haklılar. Telefon çoğu zaman sorunun kendisi değil, görünen yüzüdür. Asıl mesele, “bana ilgi gösteriliyor mu?” sorusudur.

Suçlamadan Değiştirmek Mümkün

Çözüm telefonu hayatınızdan çıkarmak değil, ona bilinçli bir yer vermektir.

• Telefonsuz bölgeler belirleyin. Yemek masası ve yatak, başlamak için en iyi iki yerdir. Yatak odasını şarj istasyonu değil, yakınlık alanı olarak yeniden tanımlayın.
• Karşılama ritüeli kurun. Eve geldiğinizde ilk on dakikayı ekransız geçirin. Birbirinize “nasılsın” demek için gerçek bir fırsat yaratın.
• Yumuşak başlayın. “Hep telefondasın” yerine “Akşamları seninle daha çok vakit geçirmeyi özlüyorum” demek, savunma yerine yakınlık davet eder.
• Önce kendinize bakın. Bir hafta boyunca kendi ekran alışkanlığınızı gözlemleyin. Sonuç çoğu zaman şaşırtıcıdır.

Dağılmamış Bir Bakış

Sevgiyi çoğunlukla büyük jestlerle, pahalı hediyelerle ölçeriz. Oysa gündelik hayatta sevginin en somut biçimi dikkattir. Bir insana verebileceğimiz en değerli şeylerden biri, bölünmeyen bir bakıştır.

Bu akşam telefonunuzu ters çevirin. Bildirim sesi gelirse bir sonraki cümleden sonra bakın. İlişkinizin ihtiyacı olan şey belki yeni bir tatil ya da uzun bir hesaplaşma değil, ekrandan kalkan iki göz ve gerçekten orada olan bir insandır.

Klinik Psikolog Büşra Kırca 

Çocuk, Ergen, Yetişkin ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca | 05316623087

DİREKSİYONDAKİ YOLCULAR: HAYAT OTOBÜSÜNÜZÜ KİM YÖNETİYOR?

Klinik Psikolog Büşra Kırca, insanın zihnindeki kaygı, korku ve olumsuz düşüncelerin tamamen yok edilmesinden çok, bu seslere rağmen hayatın direksiyonunda kalabilmenin önemini vurguluyor. Kırca’ya göre psikolojik sağlamlık; zorlayıcı iç seslerle savaşmak yerine onları fark edip, kişinin değer verdiği yöne doğru küçük ama kararlı adımlar atabilmesidir.

Sabah alarmı çaldığı andan gece başınızı yastığa koyduğunuz ana kadar zihninizin içinde bitmeyen bir konuşma sürer: “Yine başaramayacaksın”, “Yetersizsin”, “Şimdi sırası değil”, “Herkes seni yargılayacak.” Kimi zaman bu sesler öylesine güçlü çıkar ki, günün rotasını onlar belirliyormuş gibi hissederiz. Oysa insanın iç dünyasında yaşadığı bu kalabalık, hayatın direksiyonunu kimin tuttuğunu yeniden sormak için önemli bir fırsattır.

Psikolojide sık kullanılan “otobüs şoförü” metaforu bu noktada oldukça açıklayıcıdır. Hayatınızı büyük bir yolcu otobüsü olarak düşünün. Siz direksiyondasınız. Gitmek istediğiniz yön ise değerleriniz, hedefleriniz, ilişkileriniz ve sizin için anlamlı olan yaşam biçimidir.

Fakat bu yolculukta yalnız değilsiniz. Arka koltuklarda geçmiş deneyimleriniz, kaygılarınız, korkularınız ve kendinize dair olumsuz inançlarınız oturur. Bazı yolcular sakindir; bazıları ise oldukça gürültücüdür. Yol zorlaştığında öne doğru bağırırlar: “Yanlış yola giriyorsun!”, “Bunu yapamazsın!”, “Hemen sağa çek ve dur!”

Asıl mesele, bu yolcuların var olup olmaması değildir. Çünkü hemen hepimizin içinde korku, kaygı, pişmanlık ya da değersizlik duygusu zaman zaman konuşur. Belirleyici olan, onların söyledikleri karşısında direksiyonu bırakıp bırakmadığımızdır.

Gündelik yaşamda bu sesler yükseldiğinde çoğu zaman iki yoldan birini seçeriz. Bazen otobüsü kenara çeker, arkaya yürür ve korkularımızla tartışmaya başlarız: “Hayır, ben yetersiz değilim”, “Bu sefer başaracağım.” Ancak biz içeride tartışırken hayat yol almaz; zaman geçer, enerji azalır ve gitmek istediğimiz yere yaklaşamayız.

Bazen de sırf o sesler sussun diye onların tarif ettiği yola saparız. Kaygı “O adımı atma” der, geri çekiliriz. Değersizlik hissi “O riski alma” der, vazgeçeriz. Sesler kısa süreliğine azalabilir; fakat bu kez otobüs bizim seçtiğimiz yöne değil, korkularımızın güvenli ama dar alanına doğru ilerler.

Oysa psikolojik sağlamlık, korkusuz olmak değildir. Kaygının hiç konuşmadığı bir hayat beklemek de gerçekçi değildir. Daha işlevsel olan, o sesleri duyarak ve varlıklarını kabul ederek yine de değer verdiğimiz yöne doğru küçük bir adım atabilmektir.

Peki okuyucu olarak bunu kendi hayatımızda nasıl deneyebiliriz?

Öncelikle zihninizden geçen düşünceyi mutlak gerçek gibi değil, zihninizin ürettiği bir cümle gibi fark etmeyi deneyin. Örneğin, “Başaramayacağım” demek yerine, “Zihnim bana başaramayacağımı söylüyor” diyebilirsiniz. Bu küçük dil değişikliği, düşünceyle aranıza mesafe koyar. Düşünce hâlâ oradadır; ama artık direksiyonu otomatik olarak ona teslim etmek zorunda değilsiniz.

Yeni bir işe başlarken, bir ilişkiyi onarmaya çalışırken, önemli bir karar alırken ya da uzun zamandır ertelediğiniz bir adımı atarken arka koltuktaki gürültünün artması doğaldır. Çünkü değişim belirsizlik getirir; belirsizlik de içimizdeki yolcuları hareketlendirir. Bu gürültü, yanlış yolda olduğunuzun kanıtı değil; çoğu zaman gerçekten önemsediğiniz bir yola çıktığınızın işaretidir.

Bugün kendinize şu soruyu sorabilirsiniz: “Korkularım hiç konuşmasa, ben hangi küçük adımı atardım?” Cevap büyük olmak zorunda değil. Bir telefon açmak, bir başvuru yapmak, ertelediğiniz bir konuşmayı başlatmak ya da sadece ilk cümleyi yazmak bile yeterlidir. Önemli olan, yolcuların bağırmasına rağmen direksiyonda kalabilmektir.

Unutmayın; hayat otobüsünüzde yolcuların konuşmasını tamamen engelleyemeyebilirsiniz. Ama rotayı onların belirlemesine izin verip vermemek sizin elinizdedir. Direksiyonda kim var: gürültücü korkularınız mı, yoksa sizin için anlamlı olan hayat mı?

 

Klinik Psikolog Büşra Kırca 

Çocuk, Ergen, Yetişkin ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca | 05316623087

 

Herkes Bana Bakıyor Sanıyorum: Sosyal Kaygının Sessiz Dünyası

Klinik Psikolog Büşra Kırca’ya göre sosyal kaygı, çoğu zaman kişinin dış dünyadan çok kendi iç sesinin sert yargılarıyla mücadele ettiği görünmez bir döngüye dönüşüyor: “Kişi, başkalarının kendisini sürekli değerlendirdiğini düşünürken aslında en ağır eleştiriyi çoğu zaman kendisine yöneltiyor.”

“İnsanların yanında neden böyle oluyorum?”

Belki bir toplantıda söz almak üzereyken kalbiniz hızlanıyor. Belki yeni biriyle tanışırken ne söyleyeceğinizi düşünmekten konuşmanın kendisini kaçırıyorsunuz. Belki de bir konuşma bittikten sonra, herkes hayatına devam ederken siz eve gidip söylediğiniz bir cümleyi saatlerce zihninizde tekrar ediyorsunuz:

“Acaba saçma mı konuştum?”

“Sesim titredi mi?”

“Beni yetersiz bulmuş olabilirler mi?”

“Keşke bunu söylemeseydim…”

Bu sorular size tanıdık geliyorsa, yaşadığınız şey yalnızca utangaçlık olmayabilir.

“Ben zaten utangacım” demek her şeyi açıklıyor mu?

Utangaçlık insan olmanın oldukça doğal bir parçası. Yeni bir ortama girdiğimizde gerilebilir, tanımadığımız insanların yanında kendimizi daha sessiz hissedebiliriz.

Fakat sosyal kaygıda mesele biraz daha farklı.

Buradaki temel korku, başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme korkusu. Kişi eleştirileceğini, yetersiz bulunacağını, reddedileceğini veya mahcup olacağını bekleyebiliyor. Bu korku yoğunlaştığında ise kişi yalnızca sosyal ortamda rahatsız olmakla kalmıyor; bazı ortamlardan kaçınmaya başlayabiliyor.

Bir toplantıda konuşmamak…

Telefon etmekten kaçınmak…

Yeni insanlarla tanışmamak…

Sunum yapmamak…

Bir davete gitmemek…

Ve zamanla hayatın bazı alanlarını küçültmek.

İşte burada “çekingenlik” ile sosyal kaygı arasındaki önemli fark ortaya çıkıyor: Korku ne kadar yoğun ve sürekli, kaçınma ne kadar fazla ve hayatınızı ne kadar etkiliyor?

Asıl mücadele bazen karşımızdaki insanlarla değil, kendi zihnimizle

Sosyal kaygının ilginç taraflarından biri, insanın dikkatini dışarıdan kendi üzerine çevirebilmesi.

Konuşurken karşınızdaki kişinin söylediklerine odaklanmak yerine kendi sesinizi dinlemeye başlayabilirsiniz:

“Sesim titriyor mu?”

“Yüzüm kızardı mı?”

“Çok mu heyecanlı görünüyorum?”

“Şimdi herkes benim kaygılı olduğumu fark etti mi?”

Böylece dışarıdaki konuşma devam ederken içeride başka bir konuşma başlar.

Üstelik bu iç ses çoğu zaman oldukça acımasızdır.

Gerçekten herkes size mi bakıyor?

Psikolojide buna “spotlight effect”, yani sahne ışığı etkisi deniyor.

İnsanlar kendi davranışlarının, görünüşlerinin ve hatalarının başkaları tarafından gerçekte olduğundan daha fazla fark edildiğini düşünme eğiliminde olabiliyor.

Siz toplantıda söylediğiniz o cümleyi akşam eve geldiğinizde hâlâ düşünüyor olabilirsiniz.

Ama o sırada toplantıdaki diğer insanlar ne yapıyor?

Muhtemelen kendi söylediklerini, kendi işlerini, kendi hayatlarını düşünüyorlar.

Çünkü herkesin zihninde kendi hayatının bir “spot ışığı” var.

Sosyal kaygı yaşayan kişi ise çoğu zaman o ışığın özellikle kendi üzerinde olduğuna inanabiliyor.

“Rezil oldum” dediğimiz şey gerçekten öyle mi?

Burada başka bir ilginç nokta daha var.

Araştırmalar, sosyal kaygısı yüksek kişilerin kendi sosyal performanslarını dışarıdan yapılan değerlendirmelere göre daha olumsuz değerlendirebildiğini gösteriyor.

Yani zihninizdeki:

“Herkes benim ne kadar kötü konuştuğumu fark etti.”

cümlesi ile dışarıdan bir gözlemcinin:

“Biraz heyecanlıydı ama gayet normaldi.”

değerlendirmesi birbirinden oldukça farklı olabilir.

Sorun bazen performansın kendisinden çok, performansımızı nasıl yorumladığımızdır.

Bir de eve götürdüğümüz düşünceler var

Sosyal kaygının yorucu taraflarından biri de olay bittikten sonra bitmemesi.

Konuşma sona eriyor.

Toplantı bitiyor.

Eve geliyorsunuz.

Ama zihniniz toplantıyı yeniden oynatmaya devam ediyor.

“Şurada neden öyle söyledim?”

“Keşke cevap vermeseydim.”

“Acaba hakkımda ne düşündüler?”

Bu tür olay sonrası tekrar tekrar düşünme, kişinin yaşadığı sosyal deneyimi olduğundan daha olumsuz hatırlamasına katkıda bulunabiliyor.

Böylece bir sonraki sosyal ortam öncesinde kaygı biraz daha artıyor.

Sonra kişi daha fazla kendisini izliyor.

Daha fazla kaçınıyor.

Daha fazla düşünüyor.

Ve döngü güçleniyor.

Peki utangaçsam sosyal kaygım mı var?

Hayır.

Her utangaç insanın sosyal kaygı bozukluğu olduğunu söylemek doğru olmaz.

Yeni insanlarla tanışırken heyecanlanmak, topluluk önünde konuşurken gerilmek veya zaman zaman kendimizi başkalarının gözünden değerlendirmek oldukça insani deneyimlerdir.

Daha önemli soru şudur:

“Bu kaygı hayatımı ne kadar yönetiyor?”

Eğer kişi sırf eleştirilme korkusu nedeniyle fırsatlarını geri çeviriyor, sosyal ilişkilerden uzaklaşıyor, iş veya eğitim hayatında zorlanıyor ya da sürekli kaçınma davranışı gösteriyorsa, konu yalnızca “utangaç bir insan olmak” olmayabilir.

Belki de kendinize başka bir soru sormanın zamanı gelmiştir

“İnsanlar gerçekten beni bu kadar mı değerlendiriyor?”

Yoksa…

“Ben kendimi onların değerlendirdiğinden daha sert mi değerlendiriyorum?”

Bazen zihnimizin söylediği her şey gerçek değildir.

Bazen “rezil oldum” dediğimiz an, başkasının hafızasında birkaç saniyelik sıradan bir konuşmadan ibarettir.

Ve bazen yıllardır kişiliğimizin bir parçası sandığımız şey, aslında üzerinde çalışılabilecek bir kaygı döngüsüdür.

Eğer sosyal ortamlardaki korku ve kaçınma yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyorsa, bunu tek başınıza çözmek zorunda değilsiniz. Bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek, yaşadığınız deneyimi anlamak ve size uygun destek seçeneklerini değerlendirmek için bir başlangıç olabilir.

Çünkü bazen insanın ihtiyacı daha cesur biri olmak değil;

kendisini yıllardır neden bu kadar sert yargıladığını anlamaktır.

Klinik Psikolog Büşra Kırca 

Çocuk, Ergen, Yetişkin ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca |  05316623087

İhmal Edilmiş Çocukluktan Aşırı Korumacı Ebeveynliğe: İçimizdeki Yaralar Çocuğumuzu Nasıl Etkiler?

Klinik Psikolog Büşra Kırca, çocukluk döneminde karşılanmamış duygusal ihtiyaçların, yetişkinlikte aşırı koruma, kontrol ve müdahale biçiminde ebeveynlik tutumlarına yansıyabileceğine dikkat çekiyor. Ebeveynlikte fark edilmesi zor bu psikolojik döngünün kişinin kendi geçmiş deneyimleriyle ilişkili olduğunu belirten Kırca, “Çocuğumuzu ihmal etmemek için gösterdiğimiz yoğun çaba, zamanla onun alanını işgal eden bir ebeveynliğe dönüşebilir” uyarısında bulunuyor.

Büyüttüğümüz Çocuğun Sınırlarını İşgal Ediyor Olabilir miyiz?

Çocukluk döneminde duygusal ihtiyaçları ihmal edilmiş bireylerin, ebeveyn olduklarında aşırı telafi mekanizmasıyla çocuklarının gelişim alanlarını daraltması ebeveynlik yolculuğunda sıklıkla karşılaşılan örtük bir dinamiği gözler önüne seriyor.

Kendi çocukluğunda anlaşılmamış, duyulmamış ya da yalnız bırakılmış bir birey; anne veya baba olduğunda içindeki yaralı çocuğun karşılanmamış ihtiyaçlarını tamamlama eğilimine girebilir. Ancak bu süreçte, sergilenen tutumların çocuğun gerçek gereksinimleriyle ne kadar örtüştüğü gözden kaçabilir. “Benim yaşadığım ihmali çocuğum asla yaşamayacak” düşüncesi, görünüşte iyi niyetli koruyucu bir yaklaşım gibi dursa da zamanla kısıtlayıcı bir kontrol mekanizmasına evrilebilir. Böylece geçmişte ihmal edilen çocuk, bugün farkında olmadan çocuğunun özerklik alanına müdahale eden bir ebeveyne dönüşebilir.

İhmalden Aşırı Korumacılığa Uzanan Psikolojik Dinamikler

Ebeveynlikte kendi çocukluk yaşantılarımızın yansımaları belirginleştiğinde en sık karşılaşılan tablolar şunlardır:

Aşırı Korumacılık ve Kontrol: Geçmişteki yetersizlik hislerini telafi etmeye çalışan ebeveyn; çocuğun kendi deneyimlerini yaşamasına, problem çözmesine ve hata yapmasına fırsat vermeyerek onun psikolojik dayanıklılık gelişimini sınırlandırabilir.

Kendi İhtiyaçlarını Çocuğa Yansıtma: Ebeveyn, çocuğun özgün ihtiyaçlarını anlamak yerine, kendi çocukluğunda yoksunluğunu çektiği unsurları merkeze alarak bir tutum geliştirebilir.

Bireyselleşme Sürecine Müdahale: Çocuğun özerkleşme ve bağımsızlaşma adımları; ebeveynin kendi içsel kaygıları nedeniyle bir kopuş gibi algılanabilir ve duygusal müdahalelerle engellenebilir.

Sağlıklı Ebeveynlik İçin Öz Farkındalık

Geçmişten gelen duygusal yükler ve fark edilmeyen içsel ihtiyaçlar anlamlandırılmadıkça, koruma arzusu çocuk için kısıtlayıcı bir alana dönüşebilir. Sağlıklı bir ebeveynlik yaklaşımı; kendi çocukluk yaralarımızı telafi etmek için ebeveynlik rolünü bir araç olarak kullanmayı bırakıp, çocuğu kendi sınırları, mizacı ve özgün kimliğiyle kabul edebilmekle başlar.

Klinik Psikolog Büşra Kırca 

Çocuk, Ergen, Yetişkin ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca |  05316623087

Çocuğunuz Okula Gitmek İstemiyorsa, Önce Nedenini Dinleyin

Klinik Psikolog Büşra Kırca, yeni eğitim öğretim yılının başlamasıyla birlikte birçok ailenin karşı karşıya kaldığı okul korkusu ve okula gitmeyi reddetme davranışının yalnızca bir “alışma sorunu” olarak görülmemesi gerektiğine dikkat çekti. Kırca, çocuğun okula gitmek istememesinin ardında ayrılık kaygısından başarısızlık korkusuna, akran ilişkilerinden ev içindeki değişimlere kadar farklı psikolojik nedenlerin bulunabileceğini belirterek, “Çocuğun davranışını değiştirmeye çalışmadan önce, bize ne anlatmaya çalıştığını anlamak gerekir” dedi.

Yeni eğitim öğretim yılı başlarken bazı evlerde okul heyecanından önce başka bir ses duyulur: Ağlama, direnme, karın ağrısı, “Bugün gitmesem olmaz mı?” pazarlıkları…

Çocuğunun kapıda gözyaşlarıyla kaldığını gören bir anne babanın kendini çaresiz hissetmesi anlaşılır. Fakat burada çoğu zaman çözülmesi gereken şey, çocuğun okula gitmesini sağlamak değil; okula gitmek istememesinin ne anlattığını anlayabilmektir.

Çünkü okul korkusu her çocukta aynı nedenle ortaya çıkmaz. Kimi çocuk annesinden ayrılmakta zorlanır, kimi arkadaşları tarafından dışlanmaktan, kimi başarısız olmaktan korkar. Evde yeni bir kardeşin doğması bile çocuğun “Benim yerim değişti mi?” kaygısını okul üzerinden yaşamasına neden olabilir.

Bu nedenle “Okulda çok güzel şeyler olacak, korkacak hiçbir şey yok” demek her zaman yeterli değildir.

Asıl önemli sorular şunlardır: Çocuğum okul hakkında ne düşünüyor? Neyi merak ediyor, neden korkuyor? Zorlandığında kimden yardım isteyeceğini biliyor mu?

Çocuğu okula hazırlamak, yalnızca okul hakkında bilgi vermek değildir. Evde küçük provalar yapmak, oyuncaklarla okulda yaşanabilecek durumları canlandırmak ve çocuğun duygularını ifade etmesine alan açmak, onun baş etme kapasitesini güçlendirebilir. Çünkü çocuklar bazen anlatamadıklarını oyunla anlatırlar.

Ve ebeveyn için en önemli mesaj şudur: Çocuğunuzun kaygısını hemen ortadan kaldırmak zorunda değilsiniz. Ona, “Korksan da bununla baş edebilirsin; gerektiğinde yanında olacak insanlar var” duygusunu verebilmeniz çok daha değerlidir.

Okula gitmek istemeyen her çocukta aynı yöntemi uygulamak yerine, önce çocuğun hikâyesini anlamak gerekir. Bazen birkaç günlük bir uyum sürecidir; bazen ise çocuğun yardım çağrısıdır.

Çocuğun davranışını değiştirmeden önce, davranışının ne anlatmaya çalıştığını duyabilmek… Asıl uzmanlık biraz da burada başlar.

Klinik Psikolog Büşra Kırca

Bursa Temenos Psikoloji Merkezi

Çocuk, Ergen, Yetişkin ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca |  05316623087

 

Biz neyi değiştiriyoruz?

Gemlik Belediyesi, zeytin festivaliyle ilgili dün bir duyuru yaptı.

Daha önceki festival organizasyonlarında kullanılan “Zeytinin Başkenti Gemlik” sloganı ve “Uluslararası Gemlik Zeytini Festivali” ismi yerine, bu sene denenecek olan yeni konsept gereği başka bir slogan ve isimle devam edileceği bildirildi. Organizasyona; komşu ilçe Orhangazi’nin dahil olmasıyla yeni festival sloganının “İki ilçe, tek miras” festival isminin ise “Gemlik-Orhangazi Zeytin Festivali” olarak değiştiği kamuoyuna deklare edildi.

Festival adına önemli bir başka değişiklik daha vardı duyuruda kullanılan ait görsellerde. “Gemlik Zeytini Coğrafi İşareti” festival tanıtım görsellerinde yer bulamamıştı. Olmaması da doğal değil miydi zaten? Festivalin ismi “Gemlik Zeytini Festivali” değildi ki görselinde “Gemlik Zeytini Coğrafi İşareti” bir kenara da olsa yerleştirilsin.

Bu durum festival için açılmış internet sitesinde de aynıydı. https://zeytinfest.com/ adresinde yer alan içeriğin hiçbir yerinde “Gemlik Zeytini Coğrafi İşareti” yoktu maalesef.

Tabii bu durum ilçe kamuoyunda hemen tepkiyle karşılandı. Vatandaş, festivalden “Gemlik Zeytini” ifadesinin kaldırılmasından rahatsız oldu. Hem sosyal medyada Gemliklilerin şahsi serzenişleri hem yerel basın kuruluşlarında siyasilerin konuyla ilgili açıklama haberleri hem de eli kalem tutanların konuya dair yazıları yayımlanmaya başladı.

Aslında temmuz ayında bu festivalde İznik’in de yer alacağı ve organizasyonun daha geniş çaplı gerçekleştirileceği duyurulmuştu. Bu yönde çok sayıda haber yayınlanmıştı. İznik neden bu işten vazgeçti bilmiyorum. Organizasyonda İznik’in neden yer almadığına dair, İznik yerel medyasında tepki haberleri olduğunu da gördüm. Herkes kendi perspektifinden ve kendi menfaati açısından olaya yaklaşıyor elbette. Eleştiri sahipleri tarafından, İznik’in festivalin paydaşı olmasının kıymetli olduğu öngörülmüş demek ki.

Daha önce üç ilçenin katılımının duyurulduğu bir organizasyon, bugün neden iki ilçeye düşmüş? Bu bile aslında organizasyonun planlanması noktasında zihinlerde soru işaretleri doğuruyor. Aslında bu organizasyonun bir de Mudanya cephesi vardı ama şimdi hiç o konuya girmeyeyim.

Gelelim asıl konumuza…

Festival ismi niçin değişti?

Çünkü Orhangazi de işin içine girdi. Böylece festivalin isminde “Gemlik Zeytini” ibaresinin çıkarılması tercih edildi.

O zaman şunu sormak lazım. Neden ortak bir organizasyona ihtiyaç duyuldu? Sanırım kritik soru bu. Bu soruya cevap vermeden şu hususu da dile getirmek lazım.

Gemlik Belediyesi festival ile ilgili duyurunun hemen ardından, bir basın duyurusu daha yaptı. Festivalin PR çalışması kapsamında olduğu anlaşılan bir dizi röportaj görüntüsü paylaşıldı. İstanbul’da sokaktaki vatandaşa “Zeytin deyince aklınıza ilk neresi gelir?” diye soruluyordu görüntülerde. 7’den 70’e, hatta Türk’ü yabancısı herkesin cevabı elbette “Gemlik” oldu. Zaten başka ne olabilirdi ki? Dünyanın en kaliteli sofralık zeytininin Gemlik’te yetiştiğini bilmeyen mi vardı?

Şimdi az evvelki soruya dönelim. Neden bu organizasyonun ortaklaşa düzenlenmesi kararlaştırıldı?

Belediye bu işin mali külfetini bölüşmek mi istedi? Yoksa sadece bölgesel bir etkinlik yapma yönünde mi bir karar verdi? Bursa Büyükşehir Belediyesi destek için ortaklaşa bir etkinlik şartı mı koştu? İznik bu sene organizasyonda yer almadı ama ileride Mudanya ile birlikte bu iş dört ilçenin katılımı ile daha da genişleyebilir mi? Organizasyona bu sene destek veren Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin önümüzdeki süreçte katkısının artmasıyla, ileride bu iş bir “Bursa Zeytin Festivali”ne döner mi?

Bütün bunların cevabını bilmiyorum. Zaten yazının amacı da cevap vermek değil, kamuoyu adına cevabı verilmesi gereken soruları ortaya koymak.

Soruya, soruyla verilecek cevaplar çoğaltılabilir. Ama önemli soruları sona sakladım. Bu işten; bir marka olan “Gemlik Zeytini” nasıl etkilenir? Bu marka, bölgesel ölçekte bir değer haline gelirse, bu Gemlikli üretici ve tüccar için nasıl bir sonuç doğurur? Bu marka değer; Orhangazi ya da İznik’in elinde olsaydı, Gemlik ile paylaşmak ister miydi? Ki her iki ilçenin de kendi zeytini için hem coğrafi işaret hem de marka tescili adına girişimleri olduğunu biliyoruz. Bu durumda bu ortak organizasyondan kim kârlı çıkar?

Bu olası soru işaretlerinin giderilmesi adına Gemlik’te meselenin tarafı kimlerle görüşüldü? Alınan karar, hangi kurumlarla masaya yatırıldı? Bu konuda danışılanlar ne görüş bildirdi? Biz “Gemlik Zeytini” deyince; nasıl Allah vergisi bir hazineye sahip olduğumuzun farkında mıyız? İstanbul’da sorulan soruya verilen cevaplar göz önüne alınırsa, farkında olmamız gerekmez mi?

Sorular, sorular…

Evet! Temelde bu işin bir maliyeti var elbette. Belediyenin ciddi maddi külfeti olan organizasyon kalemlerinden biri belki de. Tabii ki bu işin mali külfetine birilerinin el atması lazım. Atılmazsa ne olur? İşte organizasyon elinizden böyle sabun kalıbı gibi kayar, gider. Bu organizasyon sırf maliyeti yüzünden ortak düzenlenip, yukarıda sorduğum sorulardaki riskler değerlendirildiğinde, üzerinde yazı tura atılabilecek ve şansa bırakılabilecek bir mesele asla değil. Gerekirse başka yerden kısar, burada kullanırsınız kaynağınızı. Organizasyonu üç değil iki gün yaparsınız. Daha az bilindik bir sanatçı getirirsiniz. Daha makul masraflı etkinlikler gerçekleştirirsiniz. “Ama o zaman da iyi organizasyon olmadı.” diyorlar. Desinler… Bak, şimdi de birileri başka bir şeyler diyor. Hangi eleştiri daha haklı ve yerinde?

Hariçten gazel okuyor gibi gözükmek istemem. İşin içinden gelen tecrübe ile değerlendirme yapmaya çalışıyorum.

Gemlik Belediye Başkanı Refik Yılmaz ve Gemlik Kent Konseyi Genel Sekreteri Mehmet Çelik döneminde, uzun yıllar sonra yeniden canlandırılan festival için kurulan çalıştayda görev yaptım. Festival o sene, Gemlik Kent Konseyi önderliğinde gerçekleştiriliyordu. Konsey başkanı sevgili Eczacı Mukaddes Serim idi. O dönemde üniversiteden, oda ve borsalara, sanayi kuruluşlarından kamu temsilcilerine, muhtarlardan çiftçilere kadar çok sayıda donanımlı isim ile ekip olarak güzel bir planlama çalışması gerçekleştirdik. Mehmet Çelik benim özellikle çalıştayda görev almamı istemişti. Katkı sunacağımı biliyordu.

Size o günkü çalışmalardan bugünkü tartışmalara köprü kuracak ve bugün yaşananları anlamaya imkân verecek bir anekdot aktarayım.

İlk olarak 1973 yılında Gemlik Turizm Festivali olarak başlayan festival serüveni, ardından “Gemlik Festivali”, sonrasında “Gemlik Zeytin Dalı Halk Oyunları Yarışması”, daha sonra “Gemlik Siyah Altın Festivali” olarak sürekli ismi değiştirerek süregeldi. Bu süreçte festivale uzun aralar da verildi, organizasyon akamete uğradı.

2015 yılında festivalin tekrar düzenlenmesi için başlatılan çalışmalar kapsamında; işin mutfağı konumundaki festival çalıştayında Başkan Mukaddes Serim, festivalin adı hususunda bir tartışma açtı. Birçok isim önerisi sunuldu. “Gemlik Zeytin Festivali” isminin oldukça ilgi gördüğü bir anda, festivalin isim annesi olacak olan Mukaddes Serim’den o teklif geldi. Festivalin adı “Gemlik Zeytini Festivali” olsun…

Beğenen de oldu, itiraz eden de… İsmin telaffuzunun zor olduğu gibi eleştiriler de aldı Serim. Ama yaptığı konuşma ile tüm çalıştay üyelerini ikna etmeyi başardı. “Arkadaşlar,” dedi. “Bu festivalin yıldızı Gemlik Zeytini. Biz bu festivali Gemlik Zeytini için organize ediyoruz. Gemlik Zeytini daha da popüler olsun diye. İsmi daha da fazla duyulsun diye. Üretici kazansın diye. Biz bir zeytin festivali yapmıyoruz. Gemlik Zeytini Festivali yapıyoruz. O nedenle ismi bu olmalıdır.” deyince tartışma sona ermiş ve isim netleşmiş oldu. Slogan olarak da “Zeytinin Başkenti Gemlik” üzerinde karar kılındı. Sonra uluslararası hüviyetine atıfta bulunmak için başına “uluslararası” kelimesi ilave edildi. Ne kadar uluslararası oldu? Vatandaş etkinliklere ne ölçüde katılım sağladı? Üretici ne kadar işin içinde oldu? Tartışılabilir. Ama yapılanlar özünde samimi ve Gemlik’in ortak değerini önemseme gibi bir ruh taşıyordu.

Çalıştay için hazırladığımız programın lansmanını, Gemlik Ticaret Borsası’nda gerçekleştirdik. Burada taslak program Gemlik kamuoyuna sunuldu, destek ve katkıları istendi. Ortak akılla hareket etmek önceliğimizdi. Toplantıda taslak programı sunumunu da bendeniz gerçekleştirdim.

Size sunum başlangıcından küçük bir kesit paylaşayım.

Amacımız…

Zeytin Festivali’ni ilçemize yeniden kazandırmaktır.

Misyonumuz…

Kentimizin öne çıkan değeri zeytin ile ilgili farkındalığı sağlamaktır.

Vizyonumuz…

Gemlik Zeytini’nin, ulusal ve global ölçekte hak ettiği yeri almasını sağlamaktır.

Hedefimiz…

Gemlik Zeytini’nin; tüketicinin ilk tercihi olmasını sağlayarak talep karşısında arzın tüm yerli unsurlarının ekonomik açıdan büyümesidir.

İşte o dönem, bu öncelikler doğrultusunda hazırlanan program, diğer organizasyonların önüne geçmeyi başarmıştı.

Festivalin tanıtımı noktasında iyi bir iş çıkardı Refik Yılmaz. Çalıştayda her kesimden deneyimli isme görev verilmesini sağladı. İşin planlaması iyi yapıldı. Kentin tüm dinamikleri oyuna dâhil edilmeye çalışıldı. Organizasyonda medya ünlüleri konuk edildi. Canan Karatay’ın “Zeytinyağı en sağlıklı meyve suyudur” diyerek zeytinyağı dolu bardağı kafasına diktiği görüntülerdeki bu sözü adeta literatüre girdi.

Festival etkinlikleri kapsamında önemli bir başka çalışma da “Gemlik Zeytini” coğrafi işareti için yapıldı. Logonun kullanımının yaygınlaştırılması ve vatandaşta bu bilincin oluşturulması için büyük gayret sarf edildi. Bu noktada büyük mesafe katedildi. Önemli ve kıymetliydi.

Sonra festival logosunun bulunduğu ambalajlara sahip zeytin, zeytinyağı, zeytin sabunu, havlu ve buna benzer hediyelik materyallerle Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin yolu tutuldu. Dönemin Başbakanı Binali Yıldırım, Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu ve Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Devlet Bahçeli, partilerinin grup toplantı salonlarında ziyaret edildi. Gemlik heyetinde tüm siyasi partilerden temsilciler vardı. Liderler Gemlik heyetini çok samimi ve sıcak karşıladılar. Bu ziyaret, TRT başta olmak üzere ulusal ölçekte çok sayıda TV kanalı ve haber kuruluşunda kendine yer buldu. Gemlik Zeytini’nin iyi bir reklamı olmuş oldu.

Şimdi bunu neden uzun uzun anlattım? Bir eserin tarihi geçmişini, üzerindeki emeği, azim ve kararlılığı, ortak aklı bilmezseniz, tabela da çok kolay değişir, isim de logo da… Üzerine bir lahzada sünger çekebilirsiniz.

Logo deyince; serde grafikerlik de olunca festival logosunu da tasarlamak bana nasip olmuştu. Logo hem çalıştay üyeleri hem belediye yönetimi hem de kamuoyu tarafından oldukça beğenilmişti. Tasarladığım logoyu TBMM çatısı altında görmek bana da büyük kıvanç vermişti. Hatta bu logo beğenilince Gemlik Kaymakamlığı’nın bugün de kullanılmakta olan logosunu da ben tasarlamıştım. Ancak Refik Yılmaz dönemi sonrası göreve gelen Mehmet Uğur Sertaslan “Gemlik Zeytini” logosunu festival organizasyonlarında kullanımdan kaldırdı.

Şimdi ise Şükrü Deviren festivalin ismini…

Bu vazgeçişler bu kadar kolay olmamalı diye düşünüyorum.

Her yönetim değiştiğinde kentin hafızasının da değişmesi hiç doğru değil.

Bir kentin ekonomik, kültürel marka değerine dönüşmüş bir vitrin ismi, üzerinde yeterince düşünülmeden değiştirilmemeli.

Bir organizasyonu “büyütmek” isterken, onu var eden markayı küçültme riskini göze almamak gerekir.

Gemlik’in yıllar önce başlayan festival serüveni eğer akamete uğramasa, her gelen kent yöneticisi bu işi resetleyip başka isimle devam etme kararı almasa, 53 yıllık köklü bir festival geçmişine sahip olabilirdik.

Olmayınca olmuyor işte. Gemlik’teki birçok şey gibi…

Sanırım “Gemlik Zeytini” ifadesinin ne halk nezdindeki önemi ne de marka değeri yeterince görülebildi.

Akşam bu yazıyı kaleme alırken Gemlikspor ile ilgili de bir haber düştü medyaya.

Şehrin 3. Lig temsilcisinin önce Gemlikspor, sonra Gemlik 1984 FK ardından Gemlik Sümerspor gibi isimlerle mücadele edeceği duyurulmuştu. Son haberde ise isminin Gemlik Sümerbey olarak kesinleştiği duyuruldu. Bu da gündeme adeta bomba gibi düştü ve festival isminin tartışıldığı bir anda “Hayda!” dedirtecek bir gelişme oldu.

Ne diyelim?

Sanırım biz bu isim koyma işinde çok iyi değiliz…

Bir ismin aslında çok şeyi ifade ettiğini kaçırıyoruz.

Bir ismin bazen bir şehrin hafızasını, bazen yılların emeğini taşıdığını göz ardı edebiliyoruz.

“Biz neyi değiştiriyoruz?” diye sorgulamadan iş yapıyoruz.

Birlikte başaracağız derken, yalnız başımıza yanlış kararlar alıyoruz.

Kalın sağlıcakla.

TATİL YAPMAK MI, TATİLİ YETİŞTİRMEK Mİ?

 

Klinik Psikolog Büşra Kırca, yazın son günlerinde tatil alışkanlıklarımızın ardında yalnızca bir yaşam tarzı tercihi değil, deneyimleri nasıl yaşadığımızı ve başkalarının gözündeki imajımızı nasıl yönettiğimizi ilgilendiren daha derin bir psikolojik mesele bulunduğuna dikkat çekti.

 

Yaz tatilinin sonlarına yaklaşıyoruz. Sosyal medyada da bu günlere özgü tanıdık bir hareketlilik var. Son deniz fotoğrafları, son gün batımları, “yazın son kaçamağı” paylaşımları, Eylül’ün yoğun temposu başlamadan önce yapılan son programlar…

 

Sanki tatil bitmeden önce yetiştirmemiz gereken bir liste varmış gibi. Birkaç yere daha gitmeli, birkaç güzel mekân daha görmeli, birkaç anı daha biriktirmeli ve tabii ki bunları görünür kılmalıyız. Çünkü bazen insan, farkında olmadan tatil yapmaktan çok tatili yetiştirmeye çalışmaya başlıyor.

 

Aslında burada tatil yapma biçimimizden daha derin bir psikolojik mesele var. Bir deneyimi yaşamakla, o deneyimin başkalarının gözünde nasıl görüneceğini düşünerek yaşamak arasında önemli bir fark bulunuyor.

 

Kişi yalnızca denize bakmıyor; denize bakarken bu anın fotoğrafta nasıl görüneceğini de düşünüyor. Yalnızca yemek yemiyor; yemeğin tadına bakmadan önce paylaşılabilir olup olmadığını değerlendiriyor. Gittiği yerde yalnızca bulunmak yetmeyebiliyor; orada bulunduğunu göstermek de önem kazanabiliyor.

 

Ve belki burada kendimize şu soruyu sormakta fayda var:

 

“Gerçekten bunu mu istiyorum, yoksa kendim hakkında başkalarına göstermek istediğim imaja mı uygun davranıyorum?”

 

Bazen tatil, gerçekten istediğimiz gibi yaşadığımız bir deneyim olmaktan çıkıp, ideal bir tatil görüntüsü üretme alanına dönüşebiliyor. Daha güzel fotoğraflar, daha etkileyici manzaralar, daha fazla aktivite, daha çok gidilmiş yerler… Dinlenmek için çıktığımız tatilde, bu kez başka bir yorucu uğraşın içine girebiliyoruz: İdeal hayatımızı, ideal tatilimizi ve belki de ideal benliğimizi üretme uğraşının.

 

Sosyal medyada karşımıza çıkan kusursuz kareler de bu çabayı fark etmeden besleyebiliyor ve bazen kendi tatilimizin bütününü, başkasının hayatından seçilmiş birkaç güzel kareyle karşılaştırıyoruz.

 

Sonra tatil bir dinlenme alanı olmaktan çıkıp bir performansa dönüşebiliyor. “Daha ne yapabiliriz?”, “Nereye daha gidebiliriz?”, “Yaz bitmeden neyi kaçırmamalıyız?” soruları zihnimizi meşgul etmeye başlıyor.

 

Eylül’ün yoğunluğu başlamadan önce belki de kendimize verebileceğimiz en güzel şey, daha fazla şey yapmış olmak değil; gerçekten dinlenmiş olmak.

 

Klinik Psikolog Büşra Kırca

Bursa Temenos Psikoloji Merkezi

Çocuk, Ergen, Yetişkin ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca |  05316623087

 

 

 

Baba Vasiyetini Yerine Getirmek…

1993 yılında kurulan ve iki sene boyunca Gemlik’te programlı yayın yapan Gemlik TV’nin arşivini, önce dijitale, ardından da “Gemlik TV Nostalji Kuşağı” isimli sosyal medya video paylaşım platformu kanalı vasıtasıyla günümüze taşımanın mutluluğunu yaşadık Demirok Ailesi olarak.

 

İdealist bir mühendis olan babam, o dönem gerek İstanbul’da gerekse Anadolu’nun farklı illerinde birçok yaygın, bölgesel ve yerel televizyon kanalını ziyaret etmiş ve bu kuruluşların yönetici ve teknik kadrolarından bilgiler almıştı. Birkaçına da birlikte gitmiştik. Gemlik’te de bunlara benzer bir yerel televizyon kanalının kurulmasını çok arzu etmiş ve öncülük görevini yerine getirmişti.

Ceplerde henüz telefon olmadığı, internetin hayatımıza girmediği, sosyal medyanın icat edilmediği, vatandaşın haber alma hakkının yerelde basılı yayın organları olan haftalık gazeteler vasıtasıyla sağlanabildiği bir dönemde, Bursa’da bile yerel televizyon konusunda henüz adım atılmadığı bir ortamda, Gemlik’te yerel televizyon kanalı açmak gibi bir fikirle gelmek ve bunu başarmak, 33 sene sonra bugün bile sanırım büyük bir takdiri hak eden bir vizyonerlik olarak karşımızda duruyor.

 

Hatırlayanlar bilirler…

İki sene boyunca yapılan programlı yayınlarda; haber bültenleri, açık oturumlar, canlı yayın programları, sağlık, hukuk ve sivil topluma yönelik programlar, yarışma ve çocuk programları ve daha neler neler…

En çok ilgi gören programlar ise dönemin siyasi aktörlerinden; bakan, milletvekili, siyasi parti genel başkanı, belediye başkanı ve ilçe başkanı gibi figürlerin katıldığı politika ağırlıklı yapımlardı.

Bu yapımlar ile birlikte diğer tüm programlar, Gemlik’in sosyal ve kültürel hafızası ile birlikte Türkiye’nin yakın siyasi tarihine ışık tutan önemli kayıtların yer aldığı içeriklerdi.

Babamızın hasta yatağındaki isteğinin, vefatı sonrası vasiyetine dönüşmesi ile birlikte, meşakkatli bir çalışmayla yıllarca tozlu çatı aralarında, uygun olmayan koşullarda bekleyen onlarca video kasetini tek tek inceledik. Yıllara yenik düşen ve fiziksel deformasyona uğrayan çok sayıda kaydı maalesef kurtaramadık. Ancak onca yıla meydan okuyarak sağlam kalmış az sayıdaki kasetteki görüntüleri, titiz bir restorasyon ve dijitalleştirme sürecinin ardından yeniden izlenebilir hâle getirdik.

“Gemlik TV Nostalji Kuşağı” adıyla, sosyal medya video paylaşım platformunda oluşturduğumuz kanal vasıtasıyla bu program kayıtlarını yayınlamaya başladık.

Çok sayıda kişi görüntülerde vefat etmiş aile bireylerini gördü ve duygulandı. Yurt içi ve yurt dışından onlarca tebrik ve teşekkür mesajı aldık.

Şubat ayı başından itibaren peyderpey yayınladığımız görüntülerin finalini ise flaş bir isim ile yaptık.

Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan.

Bu paylaşım, görüntülerdeki isim Türk siyasi hayatının en önemli figürlerinden biri olunca elbette çok ilgi gördü.

Görüntü 1994 yılına aitti.

O yıllarda İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı koltuğunda oturan Erdoğan, göreve başlayalı henüz birkaç ay olmuştu. 40 yaşında, siyah saçlarıyla genç bir delikanlıydı o dönemde.

Bursa’daki bir programdan İstanbul’a dönerken Erdoğan’ın Gemlik’te kısa bir mola verip canlı yayında Gemliklilere hitap etmesi için rahmetli babam kendisini, yayındakilerle irtibata geçerek adeta markaja almıştı. Gemlik kavşağında beklenmiş ve Erdoğan stüdyoya davet edilmişti.

Erdoğan daveti kabul edip stüdyomuza geldiğinde, etrafına bakıp şaşkınlıkla “Siz buradan mı yayın yapıyorsunuz?” diye sormuştu.

İstanbul’daki televizyon kanalarının stüdyolarına kıyasla Gemlik TV’nin imkânları daha mütevazıydı çünkü.

Gemlik TV ekranlarından canlı yayında Gemliklilere hitap eden Erdoğan, önemli birçok mesaj verdiği konuşmasının ardından hepimiz ile tokalaşıp vedalaşarak Gemlik’ten ayrılmıştı.

Yıllar sonra yayınladığımız görüntüye ait kısa tanıtım videolarının, benim ve “Gemlik TV Nostalji Kuşağı” resmî sosyal medya hesaplarındaki paylaşımları 300 bini aşkın kişi tarafından görüntülendi. Çok sayıda beğeni ve yorum aldı.

Ancak asıl ilgi, görüntülerin haberleştirilmesinden sonra geldi.

Bu görüntüler, İhlas Haber Ajansı Gemlik Temsilcisi Hurşit Topal vasıtasıyla İHA tarafından yurt içindeki ve yurt dışındaki binlerce abonesine servis edildi. Kendisine teşekkür ediyorum.

Haber tam anlamıyla patladı diyebiliriz. Oldukça fazla ilgi çekti. Haberi çok sayıda haber merkezi, ajanstan aldığı gibi yayınlamak yerine, kendine özel video editleri ve içeriklerle, özel yorumlar katarak izleyici ve okuyucularına aktardı.

Ajans vasıtasıyla servis edilen haber, başta yaygın basın kuruluşları olmak üzere, bölgesel ve yerel çok sayıda medya kuruluşunda yayınlandı.

Türkiye Gazetesi, TGRT Haber TV, Sabah Gazetesi, Akşam Gazetesi, TV Net, Star Gazetesi, Star Televizyonu, Haber Türk TV, Kanal 7, Ülke TV, 24 TV, Haber Vakti, Mynet, MSN, Akit TV, Yeni Akit Gazetesi, Oda TV ve Dünya Gazetesi gibi yaygın medya kuruluşlarının internet sayfalarında ve sosyal medya hesaplarında Erdoğan’ın bu görüntüleri yayınlandı.

Ankara’dan İzmir’e, Konya’dan Sivas’a, Mersin’den Sivas’a, Tokat’tan Kayseri’ye kadar Türkiye’nin dört bir tarafından şehir haber portallarına, hatta yabancı dilde yayın yapan haber kuruluşlarına kadar geniş bir yelpazedeki yayın kuruluşunun gündemine girdi bu haber.

Burada Bursa’ya ayrı bir parantez açmak lazım. Bursa yerel medyası da oldukça ilgi gösterdi habere. Bursa’nın belli başlı tüm medya kuruluşlarında habere yer verildi.

Haber, İhlas Haber Ajansı’nda önce ana sayfaya düştü, ardından kısa sürede en çok okunan ve yayınlanan haber hâline geldi.

Yayınlandığı mecralarda milyonlarca görüntüleme ve yüz binlerce beğeni ve yorum aldı.

Peki, bu haber neden bu kadar ilgi çekti?

Temelde birkaç sebebi var…

Görüntünün kahramanı, zamanlama, verilen mesajlar ve işin hikâyesi.

Görüntünün sahibinin Erdoğan olması en büyük sebep elbette.

Türk siyasi hayatının en önemli karakteri olması, ilgiyi en üst seviyede tuttu.

Haberin zamanlaması önemli birçok husus ile örtüştü.

Neydi bunlar?

Erdoğan’ın ilk defa açık halk oyu ile Cumhurbaşkanı seçildiği, Adalet ve Kalkınma Partisi’nin kurulduğu günlerde olunması.

Konuşmada geçen ve rüşvet, yolsuzluk ve kamu kaynaklarının israf edilmeden hizmete aktarılması yönünde verilen mesajların bugün Cumhuriyet Halk Partili belediyelere yönelik devam eden yolsuzluk ve rüşvet operasyonları ile eşleştirilmesine ilaveten, konuşmada yer alan barış, kardeşlik ve hoşgörü mesajlarının da “Terörsüz Türkiye Projesi” kapsamında Meclis’te sürdürülen çerçeve yasa görüşmelerine denk gelmesi.

Basın kuruluşları bu eşleşmeleri baz alarak haberdeki görüntüleri manşetlere taşıdılar.

Bir diğer husus ise yine çok sayıda basın kuruluşunun işin hikâyesine atıfta bulunmaları oldu. Haberlerde işin hikâyesine de yer verilerek, aile olarak babamızın vasiyetini yerine getirme adına gerçekleştirdiğimiz çalışmaya selam çakılması bizi oldukça memnun etti.

Evet!

Bu vesile ile bizim bu gayretimizin karşılığı da hâsıl olmuş oldu.

Milyonlarca kişi tarafından Gemlik’te bir zamanlar bir yerel televizyon kanalının olduğu bilinmiş oldu.

Gemlik’in bu konudaki öncülüğü fark edilmiş oldu.

Kurucusu Mustafa Demirok’un öngörü yeteneği, idealizmi, gayret ve vizyonu takdir edildi.

Bizler de evlatları olarak vasiyetini yerine getirmiş olmanın büyük mutluluğuna erişmiş olduk.

Bu kıvanç da bize fazlasıyla yeter…

Kalın sağlıcakla.

Birbirini Sevdiği Hâlde Sürekli Çatışan Çiftler Neden Birbirini Yaralar?

Klinik Psikolog Büşra Kırca, Bursa’da, birbirini sevdiği hâlde aynı tartışmaları tekrar tekrar yaşayan çiftler üzerine yazdı.

“Biz aslında birbirimizi çok seviyoruz ama sürekli kavga ediyoruz.”

Çiftlerle çalışırken bu cümleye oldukça sık rastlıyorum.

Bazen tartışmanın konusu bulaşıklar, para, telefon, aileler, çocuklar ya da eve geç gelmek gibi görünür. Fakat tartışma büyüdüğünde artık kimsenin gerçekten bulaşığı konuşmadığını fark edersiniz.

Çünkü bazı çiftlerde tartışmanın görünen konusu ile asıl meselesi aynı değildir.

“Beni neden aramadın?” cümlesinin altında bazen
“Ben senin için önemli miyim?” vardır.

“Beni hiç dinlemiyorsun.” cümlesinin altında
“Benim duygularım senin için değerli mi?” olabilir.

“Her şeyi ben yapıyorum!” sözünün altında ise
“Bu ilişkinin yükünü yalnız taşımak istemiyorum.” vardır.

Ve bazen “Beni seviyorsan bunu yapardın.” cümlesinin altında, aslında çok daha kırılgan bir soru saklanır:

“Beni gerçekten seçtiğine emin olabilir miyim?”

Peki birbirini seven iki insan neden sürekli birbirini incitir?

Çünkü sevgi, tek başına sağlıklı iletişim kurmayı öğretmez.

İki insan birbirini gerçekten sevebilir ama çatışma sırasında birbirlerinin hassas noktalarına dokunmayı, savunmaya geçmeyi, geri çekilmeyi veya saldırmayı öğrenmiş olabilir.

Bir taraf yaklaşır. Diğeri uzaklaşır.

Biri “Konuşalım.” der. Diğeri “Şimdi sırası değil.” diyerek kapanır.

Biri daha çok konuşur. Diğeri daha çok susar.

Biri sustukça diğeri daha fazla üzerine gider.

Diğeri üzerine gelindikçe daha fazla uzaklaşır.

Sonra ikisi de aynı şeyi düşünür:

“Beni anlamıyor.”

Oysa bazen ikisi de anlaşılmak için uğraşıyordur.

Sadece yöntemleri birbirlerinin yarasını tetikliyordur.

İlişkilerde en tehlikeli şey kavga etmek olmayabilir.

Asıl tehlikeli olan, çiftin aynı tartışmayı tekrar tekrar yaşamasıdır.

Aynı konu. Aynı cümleler. Aynı suçlamalar. Aynı savunmalar. Aynı küslük. Ve sonunda aynı barışma…

Fakat hiçbir şey gerçekten çözülmez.

Çünkü çift problemi çözmek yerine çatışma döngüsünün içinde birbirleriyle mücadele etmeye başlar.

Bir süre sonra mesele “Kim haklı?” sorusuna dönüşür.

Oysa ilişkilerde bazen haklı olmak, ilişkiyi onarmaya yetmez.

Çünkü bir ilişkinin asıl sorusu:

“Kim haklı?” değil, “İkimiz de burada neyi kaybetmekten korkuyoruz?” olabilir.

Belki de eşiniz düşmanınız değil.

Bazen karşınızdaki insanın sertliği, ilgisizliği ya da geri çekilmesi size karşı sevgisizliğinden değil; kendi duygusunu nasıl yöneteceğini bilememesinden kaynaklanabilir.

Bu elbette kırıcı davranışları haklı çıkarmaz.

Hakaret, aşağılama, tehdit, manipülasyon veya şiddet “iletişim problemi” adı altında normalleştirilemez.

Fakat karşılıklı sevginin olduğu ilişkilerde, çiftin birbirine karşı değil ilişkinin içinde oluşan döngüye karşı mücadele etmeyi öğrenmesi çoğu zaman önemli bir başlangıçtır.

Çünkü bazen problem;

“Sen çok ilgisizsin.” ya da “Sen çok talepkârsın.” değildir.

Problem şudur:

Sen uzaklaştıkça ben daha çok yaklaşıyorum. Ben yaklaştıkça sen daha çok uzaklaşıyorsun. Sen uzaklaştıkça ben daha çok yalnız hissediyorum. Ben yalnız hissettikçe sana daha çok kızıyorum. Sen daha çok eleştirildiğini hissettikçe daha da kapanıyorsun.

Ve bu döngü devam ediyor.

Eğer ilişkinizde aynı tartışmayı tekrar tekrar yaşıyorsanız…

Bir dahaki tartışmada kendinize yalnızca “Ne hakkında kavga ediyoruz?” diye sormayın.

Şunu da sorun:

“Şu anda aslında neye ihtiyacım var?”

Güvenceye mi? Değer görmeye mi? Duyulmaya mı? Yakınlığa mı? Saygıya mı? Yalnız bırakılmamaya mı? Yoksa biraz alan bulmaya mı?

Çünkü bazen ilişkiyi değiştiren şey daha güzel cümleler kurmak değil, kavganın altında saklanan duyguyu fark etmektir.

Ve belki de sevdiğiniz insanla aynı tarafta olduğunuzu yeniden hatırlamanız gerekir.

Çünkü bazı çiftler birbirini sevmeyi bırakmadığı hâlde, birbirleriyle mücadele etmeyi bırakmayı unutuyor.

Oysa sağlıklı bir ilişkide amaç birbirini yenmek değil, birbirini kaybetmeden anlaşabilmektir.

Eğer siz de “Birbirimizi seviyoruz ama aynı şeyler yüzünden tekrar tekrar çatışıyoruz.” diyorsanız, belki de ilişkinizde çözülmesi gereken şey sevginizin miktarı değil; birbirinize ulaşmaya çalışırken içine girdiğiniz döngüdür.

Bazen ilişkiyi değiştiren şey, kimin haklı olduğunu bulmak değil, ikinizin de aslında neyi korumaya çalıştığını fark etmektir.

Klinik Psikolog Büşra Kırca 

Çocuk, Ergen, Yetişkin ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca |  05316623087