Mizah Her Şeyi Söyleme Hakkı Vermez 

Mizah, olgun psikolojik savunma mekanizmaları arasında yer alır. Kişinin acı veren yaşantıları inkâr etmeden, onları dönüştürebilmesi; kaygı, öfke ya da hayal kırıklığıyla baş edebilmesi için güçlü bir psikolojik araçtır. Bazen bir tebessüm, ağır bir yükü taşınabilir hâle getirir. Bazen yerinde kullanılan bir espri, en sert gerçeğin bile konuşulmasına imkân sağlar. Gerçeği değiştirmeden; gerçeğin ağırlığını taşımayı kolaylaştırır.

Diyelim ki çok istediğiniz bir işin son mülakatında elendiniz. Büyük bir hayal kırıklığı yaşıyorsunuz. Bir arkadaşınız “Nasılsın?” diye sorduğunda, “O kadar profesyonel reddedildim ki artık bu konuda danışmanlık verebilirim.” diyorsunuz. Burada mizah, acıyı yok saymaz; aksine onu kabul edip katlanılabilir hâle getirir. Kişi kendini küçük düşürmeden, yaşadığı duyguyu düzenler. İşte olgun savunma mekanizması budur.

Ancak mizahın psikolojik olarak sağlıklı kabul edilmesi, her söylenenin “şaka” olduğu anlamına gelmez. Son günlerde kamuoyunda tartışılan bazı örneklerde de gördüğümüz gibi, bazen mizah adı altında insanların inançları, değerleri ve ortak hassasiyetleri hedef alınabiliyor. O noktada artık savunma mekanizmasından değil, incitici bir iletişim biçiminden söz ederiz.

Oysa aradaki fark oldukça nettir.

• Güç Dengesi: Savunmacı mizahta eşit bir düzlem vardır; kişi kendiyle dalga geçer. Saldırgan mizahta ise yukarıdan bakan, alay eden bir pozisyon vardır.
• Acının Sahibi: Olgun savunmada, acıyı yaşayan kişi mizahı kendi iyileşmesi için üretir. Değerleri, farklılıkları ve inançları küçümsemez.
• Sorumluluk: Kendinizle dalga geçtiğinizde sonuçlarından sadece siz sorumlusunuz. Bir grubun hassasiyetiyle dalga geçtiğinizde, bu savunma mekanizması değil üstünlük kurma yoludur. “Ben sadece şaka yapıyorum, niye alınıyorsunuz?” demek, bu sorumluluğu üstlenmemek için kullanılan klişe bir kalkandır.

Özetle, yetişkin ve olgun bir savunma olan mizaçtaki amaç; kurban rolüne düşmeden, yaşananları anlamlandırmanızı sağlamak ve kendi duygunuzu yönetmektir.

Klinik Psikolog Büşra Kırca 

Çocuk, Ergen ve Aile Danışmanı | Nilüfer/Bursa

@klinikpsikologbusrakirca |  0531 662 3087